2017ની ગુજરાતની ચૂંટણી: ભારતની રાજનીતિના હિંદુકરણના દ્રઢીકરણની પ્રક્રિયા

-          પ્રસન્ન શાસ્ત્રી

ધર્મ એક અફીણ હોવાનું હિંદુઓના અત્યંત ધર્માંવલંબનને ઉતારી પાડીને તેમની લાગણીને ઠેસ પહોંચાડવા માટે કમ્યુનિસ્ટ અને સોશલિસ્ટો દ્વારા બહુપ્રચારીત વાક્ય છે. આ વાક્ય ધર્માંધતાની હદે જનારા દેશદુનિયાના મુસ્લિમો માટે વાપરવામાં આવતું નથી. ભારતની રાજનીતિમાં સેક્યુલારિઝમનો અર્થ છે, હિંદુઓની લાગણીઓનો વિરોધ, અવગણના અને અનાદર.. ભારતની રાજનીતિમાં 60 વર્ષ જેટલો લાંબો સમય સુધી કેન્દ્રની સત્તામાં રહેનારી કોંગ્રેસે દેશમાં આવું જ સેક્યુલારિઝમ ચલાવ્યું છે. કોંગ્રેસનું આવું સેક્યુલારિઝમ ભારતની રાજનીતિમાં એક પરિપાટી બની ચુક્યું છે. આવા સેક્યુલારિઝ્મની રાજરમતના ખેલાડીઓને ગુજરાત સતત બાવીસ વર્ષથી હરાવતું આવ્યું છે. 2017ની ચૂંટણીના પરિણામમાં જીત કોની થશે તે મહત્વનું નથી, પણ આમા ફરીથી હિંદુદ્રોહીઓ નાપાસ થવાના હોવાનું નિશ્ચિત છે. 

રાજનીતિના હિંદુકરણમાં ગુજરાતની ભૂમિકા:

ભારતની આઝાદી વખતે સોમનાથ મંદિર નિર્માણનું કામ ભારતની એકતા અને અખંડિતતાના શિલ્પી સરદાર વલ્લભાઈ પટેલે સંસદમાં કાયદો પસાર કરાવીને કરાવ્યું હતું. પંડિત જવાહરલાલ નહેરુએ સોમનાથ મંદિર નિર્માણમાં ખાસ રસ દાખવ્યો ન હતો. હવે ભારતની રાજનીતિના હિંદુકરણ માટે અયોધ્યામાં ભવ્ય રામમંદિરનું નિર્માણ થવું જરૂરી છે. અયોધ્યા જ આઝાદ ભારતમાં રાષ્ટ્રીય રાજનીતિના હિંદુકરણનું પ્રારંભબિંદુ છે અને તેનું પૂર્ણબિંદુ પણ અયોધ્યા જ હશે.

ભારતની રાજનીતિના હિંદુકરણમાં ગુજરાતે એક રાષ્ટ્રીય ભૂમિકા નિભાવી છે. ગુજરાતે 1989-90, 2002, 2014માં ભારતના લોકોને રાષ્ટ્રીય દિશાનો નિર્દેશ કર્યો હતો. ગુજરાત જે દિશામાં ચાલ્યું તે દિશામાં દેશે મજબૂતાઈથી દોડવાનું મુનાસિબ માન્યું છે. 2017ની ગુજરાતની વિધાનસભાની ચૂંટણી પણ એક આવો જ પડાવ છે. 18 ડિસેમ્બરે ગુજરાતની જનતાનો જે પણ કોઈ ચુકાદો આવશે, તેના આધારે ભારતના લોકો પોતાના ભવિષ્યને લઈને આગામી નિર્ણય કરવાના છે.

22 વર્ષથી ગુજરાત દેશની હિંદુત્વની રાજનીતિનો ગઢ રહ્યું છે. હિંદુત્વની રાજનીતિના ગઢના કાંગરા ખેરવવા માટે કોંગ્રેસ સતત કોશિશ કરતી રહી છે. પણ 2017માં કોંગ્રેસે હિંદુત્વની રાજનીતિના કાંગરા ખેરવવાના સ્થાને હિંદુત્વની રાજનીતિમાં પ્રવેશ કર્યો છે. કોંગ્રેસ ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી ગુજરાતના ચૂંટણી પ્રચાર અભિયાનમાં મંદિરે-મંદિરે ફરી રહ્યા છે. પોતાને શિવભક્ત પણ ગણાવી રહ્યા છે. આ બધું થઈ રહ્યું છે, ગુજરાતની ચૂંટણી જીતવા માટેની કવાયતના ભાગરૂપે. તો સામે પક્ષે વિકાસની વાતોની સાથે હિંદુઓની લાગણીઓની ચિંતાઓનો પડઘો પણ ભાજપના ચૂંટણી પ્રચારમાં દેખાઈ રહ્યો છે. એટલે કે કુલ મળીને દેશની રાજનીતિના હિંદુકરણના દ્રઢીકરણની પ્રક્રિયા ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં આગળ વધતી દેખાઈ રહી છે.

સાવરકરની હાકલ બનશે હકીકત:

વ્યવહારમાં હિંદુ રાષ્ટ્ર એવા ભારતની ઓળખને વિશ્વની સામે ફરીથી પ્રસ્થાપિત કરવાની એક લડાઈ હવે આખરી તબક્કા તરફ આગળ વધી રહી છે. આ લડાઈનો પહેલો પડાવ 1989-90ની રામરથ યાત્રા હતો, બીજો પડાવ 2002ની ગુજરાત ગૌરવયાત્રા હતી અને ત્રીજો પડાવ 2017ની ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણી હશે. સ્વાતંત્ર્યવીર વિનાયક દામોદર સાવરકરે 1947 પહેલા ભારતની રાજનીતિના હિંદુકરણ અને હિંદુઓના સૈનિકીકરણની દૂરંદેશીથી ભરપૂર હાકલ કરી હતી. પરંતુ સમાજવાદ અને સામ્યવાદી વિચારધારાના અફીણના ઘેનમાં ચકચૂર બનેલા તત્કાલિન નેતાઓએ વીર સાવરકરની હાકલની અવગણના કરી હતી.

આઝાદી બાદ પણ સોશયાલિસ્ટ ગણાવવાની લ્હાયમાં કમ્યુનિસ્ટોની વૈચારીક કાંખઘોડીએ ચઢીને દેશની રાજનીતિમાં હિંદુઓને હાંસિયામાં ધકેલવાની સતત કોશિશ થઈ હતી. હિંદુઓની લાગણીઓને રંજાડવી અને માગણીઓને નામંજૂર કરવાનો ધંધો ચૂંટણીની રાજનીતિના કારોબારીઓ દ્વારા સતત થતો રહ્યો છે. ભારતને જાતિવાદી રાજકારણના વમળોમાં નાખનારા રાજનેતાઓએ પાકિસ્તાનના અસ્તિત્વમાં આવ્યા બાદ પણ પાકિસ્તાનવાદી વલણ ધરાવતા મુસ્લિમોને તુષ્ટિકરણની રાજનીતિમાં પ્રાસંગિકતાનો પ્રાણવાયુ પુરો પાડતા રહ્યા છે. સેક્યુલારિઝમના નામે હિંદુદ્રોહની ભારતદ્રોહી રાજનીતિ કરવી આવા રાજકારણીઓ માટે માત્ર ચૂંટણી જીતવાની રણનીતિ હતી.

પહેલો પડાવ:

ભારતમાં હિંદુઓને પોતાની સતત અવગણના અને અખંડ ભારતના તુષ્ટિકરણની રાજનીતિથી થયેલા ટુકડા સતત પીડા આપી રહ્યા હતા. 1989-90માં રામરથ યાત્રા ભારતની રાજનીતિના હિંદુકરણની દિશામાં પહેલો પડાવ હતો અને આ પહેલા પડાવની ચરમસીમા 6 ડિસેમ્બર-1992ના રોજ બાબરી ધ્વંસના સ્વરૂપમાં જોવા મળી હતી. બાબરી ધ્વંસ કોઈ ઈમારતને નષ્ટ થવાનો મામલો ન હતો. બાબરી ધ્વંસનો દિવસ દરેક ભારતીયો માટે સ્વાભિમાન દિવસ છે. બાબરના સેનાપતિ મીર બાંકી દ્વારા રામજન્મભૂમિને રંજાડવાના દુષ્કૃત્ય સામેનો સ્વાભિમાની હિંદુઓનો આક્રોશ હતો કે જેણે બાબરીને ધ્વંસ કરી હતી.

બીજો પડાવ:

ભારતની રાજનીતિના હિંદુકરણની પ્રક્રિયા સતત આગળ વધતી રહી અને 2002માં ગોધરાકાંડનો ગુનો કરનારા લોકો સામે ગુજરાતની જનતાએ રાજકારણીઓને નવી રાજકીય દિશાના નિર્દેશ કર્યા અને હિંદુ સ્વાભિમાનના ગૌરવપથ પર ગૌરવયાત્રા કાઢનારાઓને સતત જનસમર્થન આપ્યું  હતું. આ રાજનીતિના હિંદુકરણનો બીજો પડાવ હતો. 2002માં હિંદુઓના ગૌરવરથ પર સવાર થનારાઓને 2014માં દિલ્હીની ગાદીની સોંપણી પણ દેશભરના હિંદુઓએ કરી છે. ભારતની રાજનીતિના હિંદુકરણની પ્રક્રિયાના બીજા તબક્કાની આ ચરમસીમા છે.

ત્રીજા પડાવનો પ્રારંભ: ગુજરાતની પ્રેરણાથી કોંગ્રેસ હિંદુત્વના માર્ગે :

2017ની ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણી ભારતની રાજનીતિના હિંદુકરણની પ્રક્રિયાના ત્રીજા તબક્કાની શરૂઆત છે. આ ત્રીજા તબક્કાની ચરમસીમા તેના પ્રારંભની તીવ્રતાના આધારે આકાર પામવાની છે. ગુજરાતની 2017ની ચૂંટણી રાજનીતિના હિંદુત્વની દિશામાં સીમાચિન્હરૂપ ઘટના છે. 2005માં અફઘાનિસ્તાનમાં તત્કાલિન વડાપ્રધાન મનમોહનસિંહ સાથે બાબરની મજાર પર માથું ટેકનારા રાહુલ ગાંધી ગુજરાતમાં કોંગ્રેસના પ્રચાર અભિયાનમાં મંદિરે-મંદિરે દેવીદેવતાઓના દર્શન કરતા નજરે પડે છે. ગુજરાતની ચૂંટણીના પ્રચારમાં રાહુલ ગાંધી કહી રહ્યા છે કે તેઓ શિવભક્ત છે અને તેમના મંદિરે જવાથી ભાજપ ડરી રહ્યું છે.

મંદિરે-મંદિરે ફરતા રાહુલ ગાંધી:

ગુજરાતના ચૂંટણી પ્રચાર અભિયાનમાં કોંગ્રેસ ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી આ લેખ લખવાની તારીખ સુધીમાં ગત લગભગ 60 દિવસમાં ચાર વખત ગુજરાતની મુલાકાતે આવી ચુક્યા છે. આ ચાર મુલાકાતોમાં રાહુલ ગાંધીએ ગુજરાતના 20 જેટલા મંદિરોમાં માથું ટેકવ્યું છે.

રાહુલ ગાંધીએ 28 સપ્ટેમ્બરે સૌરાષ્ટ્રના પાંચ મંદિરો દ્વારકાધિશ મંદિર, કાગવડમાં ખોડલધામ, વીરપુરમાં જલારામ મંદિર, ચોટિલાનું ચામુંડા મંદિર અને રાજકોટમાં દાસીજીવન મંદિર ખાતે દર્શન કર્યા હતા. પહેલી નવેમ્બરના ચૂંટણી પ્રચારના બીજા તબક્કામાં રાહુલ ગાંધીએ નડિયાદના સંતરામ મંદિર, ખેડાના રણછોડરાય મંદિર, ફાગવેલના ભાથીજી મહારાજના મંદિર, પાવાગઢમાં મહાકાળી માતાના મંદિરે પણ ગયા હતા. ત્રીજા તબક્કામાં દક્ષિણ ગુજરાતની મુલાકાત વખથે રાહુલ ગાંધી નવેમ્બર મહિનામાં નવસારીના ઉનઈ માતાના મંદિર, ગાંધીનગરના અક્ષરધામ મંદિર, બનાસકાંઠાના અંબાજી મંદિર, મહેસાણાના બહુચરાજી મંદિર, વાલીનાથ મંદિર, પાટણના મેઘમાયા મંદિર અને વારનના ખોડિયાર મંદિર પણ ગયા હતા. કોંગ્રેસ કેડરનો દાવો છે કે રાહુલ ગાંધીએ ગુજરાતમાં લગભગ તમામ મુખ્ય મંદિરોમાં જઈને દર્શન કર્યા છે અને આમાના ઘણાં એવા મંદિર છે કે જ્યાં નરેન્દ્ર મોદી 2001 બાદ કોઈપણ ચૂંટણી દરમિયાન દર્શન કરવા માટે ગયા નથી. 2012ની ચૂંટણીમાં ગુજરાતના તત્કાલિન મુખ્યપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી માત્ર છ મંદિરમાં જ દર્શનાર્થે ગયા હતા.

2017ની ગુજરાતની ચૂંટણી એવી પહેલી ચૂંટણી છે કે જ્યાં કોંગ્રેસ ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના મંદિરોમાં જવાની સરખામણી થઈ રહી છે. એટલે કે જે ગુજરાતના હિંદુત્વની પ્રયોગશાળાના નામે ઓળખાવીને ગુજરાતની ચૂંટણીમાં હિંદુ આતંકવાદ અને મોત કા સોદાગર જેવા શબ્દપ્રયોગ કરનારી કોંગ્રેસને હવે નરમ હિંદુત્વના માર્ગે આવવું પડયું છે. કોંગ્રેસના ચૂંટણી પ્રચારમાં પહેલીવાર મુસ્લિમોની ચર્ચા અને મુસ્લિમ નેતાઓની આગેવાની દેખાઈ રહી નથી. જંબુસરની જાહેરસભામાં પણ રાહુલ ગાંધીને મહંત દ્વારા આશિર્વાદ આપવાની ઘટના બની છે. કોંગ્રેસના ચૂંટણી સભાઓમાં જવલ્લે જોવા મળતી ઘટનાઓ 2017ની ગુજરાતની ચૂંટણીના અભિયાનોમાં જોવા મળી છે.

જૌહરની આગમાં દેશની આન-બાન-શાન માટે જીવન ન્યોછાવર કરી દેનારા ચિત્તોડના મહારાણી પદ્માવતી પર બનેલી ફિલ્મમાં ઐતિહાસિક તથ્યો સાથે છેડછાડના મામલે ઉગ્ર આક્રોશનું દેશભરમાં વાતાવરણ છે. દર વખતે અભિવ્યક્તિની આઝાદીના નામે આવા તત્વોને છાવરનારા કોંગ્રેસના નેતાઓ દ્વારા પદ્માવતી ફિલ્મના વિરોધમાં લોકલાગણીની સાથે રહેવાની કોશિશ પણ ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણી વચ્ચે સૌથી ધ્યાન ખેંચનારી બાબત છે.

2014ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસના કારમા પરાજય મામલે થયેલા પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતાઓના મંથનમાં કેટલાક તારણો મીડિયામાં એન્ટની રિપોર્ટના નામે ખાસા ચર્ચાસ્પદ રહ્યા હતા. જેમાં કોંગ્રેસ પાર્ટીને બહુમતીનો અનાદર કરતા અને લઘુમતીઓની આળપંપાળ કરતા સેક્યુલારિઝમ સંદર્ભે પાર્ટીના રાજકીય ભવિષ્યને લઈને કેટલીક ચેતવણીઓ આપવામાં આવી હતી. જેનો અમલ કદાચ ગુજરાત વિધાનસભાની 2017ની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી કરતા દેખાઈ રહ્યા છે.

હિંદુઓનું ભવિષ્યમાં પણ સમ્માન કરશે રાહુલ ગાંધી?:

આશા રાખીએ કે જેએનયુમાં દેશવિરોધી સૂત્રોચ્ચાર કરનારાઓ પાસે જનારા રાહુલ ગાંધીને ભારતના વારસાનું ગૌરવ સમજાય અને તેને જાળવવાની ઈશ્વર તેમને શક્તિ આપે. ગૌહત્યા મામલે ચાલી રહેલા રાજકીય વિવાદમાં કેરળમાં યૂથ કોંગ્રેસના કાર્યકર્તા દ્વારા જાહેરમાં વાછરડીનું ગળું રહેસવાની ઘટના જેવી રાક્ષસી વૃત્તિ ધરાવનારાઓથી કોંગ્રેસ મુક્ત બને. (રાહુલ ગાંધી એ જાહેરમાં ગૌકશી કરનારા યૂથ કોંગ્રેસના કાર્યકર્તાને પાર્ટીમાંથી બરતરફ પણ કર્યો છે.) તેવી જ રીતે ઈશાન ભારતના મેઘાલય જેવા રાજ્યો, ગોવા અને કેરળમાં બીફ મામલે ભાજપના કથિતપણે નરમ વલણ પર દેશભરનો હિંદુ ચિંતિત પણ છે.

ભારતના રાષ્ટ્રીયત્વની ઓળખ હિંદુઓથી છે. હિંદુ કોમવાદી શબ્દ નથી, પણ હિંદુ રાષ્ટ્રવાદી ઓળખને ઉજાગર કરતો શબ્દ છે. આવા સંજોગોમાં ભારત વિરોધી તત્વોના ખાત્મા માટે આખો દેશ રાષ્ટ્વાદના મુદ્દે એકજૂટ બને તેવું થવું જરૂરી છે. ગુજરાત હિંદુત્વના રાજકારણને કારણે ખામ થિયરીના જાતિવાદી રાજકારણમાંથી માંડ બહાર આવ્યું છે. જો કોંગ્રેસ ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી ગુજરાતના મંદિરોમાં દર્શને જઈને ઈશ્વર સામે માથું ટેકવે છે.. તો ઈશ્વર તેમને સદપ્રેરણા આપે અને ખરેખર નિતાંત વિશ્વ કલ્યાણની ભાવના ધરાવતા હિંદુઓની દેશની રાજનીતિમાં અવગણના બંધ કરવા માટે રાહુલ ગાંધીને પ્રેરીત કરે.

રાહુલ ગાંધીના પિતાશ્રી સ્વર્ગસ્થ રાજીવ ગાંધીએ કોર્ટના નિર્દેશ બાદ અયોધ્યા ખાતે રામલલાના દર્શન માટે તત્કાલિન ઢાંચાના દરવાજા ખોલવાની હિંમત દેખાડી હતી. ભારતનો હિંદુ આશા રાખે છે કે શિવભક્ત રાહુલ ગાંધી શિવના ઈષ્ટ ભગવાન રામની જન્મભૂમિ પર ભવ્ય રામમંદિર નિર્માણમાં પોતાનું યોગદાન આપે તેવી ભગવાન શિવ તેમને પ્રેરણા આપે. સોમનાથ મંદિર નિર્માણમાં પરનાના જવાહરલાલ નહેરુ જેવી નિરાશા રામમંદિર નિર્માણમાં દાખવવાનું રાહુલ ગાંધીએ ટાળીને પિતા રાજીવ ગાંધીને અનુસરવા જોઈએ. ભૂતકાળમાં રાહુલ ગાંધી જ કહી ચુક્યા છે કે ગાંધી-નહેરુ પરિવારના વ્યક્તિ વડાપ્રધાન હોત, તો બાબરી ધ્વંસ થવા દીધો ના હોત.. આશા છે કે ભવિષ્યમાં તેવો આવા નિવેદનો કરવાની રાજકીય ભૂલો નહીં કરે.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં કલમ-370 દૂર કરીને ભારતની એકતા અને અખંડિતતાને વધુ પ્રગાઢ બનાવવાની મુહિમ હોય કે દેશમાં ખરા અર્થમાં કાયદા સમક્ષ સૌ નાગરિકોને સમાન દરજ્જો મળે તેના માટે સમાન નાગરિક ધારાની વાત હોય કે ગૌહત્યા પ્રતિબંધ જેવી બંધારણમાં દર્શાવવામાં આવેલી ભાવના હોય તેને પુરી કરવા માટે શું રાહુલ ગાંધી દેશના હિંદુઓને સાથ આપશે?

દાદી ઈન્દિરા ગાંધીને પણ યાદ રાખજો:

રાહુલ ગાંધીના દાદી ઈન્દિરા ગાંધીની 100મી જન્મજયંતી તાજેતરમાં ગઈ છે. ઈન્દિરા ગાંધી સામેના એક હજાર વાંધા તેમના દ્વારા 1971માં પાકિસ્તાનને કારમી હાર આપીને બાંગ્લાદેશ બનાવવાને કારણે માફ છે. ખાલિસ્તાનવાદીઓના કબજા હેઠળથી સુવર્ણમંદિરને મુક્ત કરાવવા માટે ઓપરેશન બ્લૂસ્ટાર કરવાનો રાજકીય અને વ્યક્તિગત રીતે આત્મઘાતી ગણાતો નિર્ણય લેવાની હિંમત પણ ઈન્દિરા ગાંધીએ દાખવી હતી. તેના થોડા સમયગાળામાં ઈન્દિરા ગાંધીની કરપીણ હત્યા થઈ હતી. પણ આવી શક્યતાઓની આગોતરી જાણકારીઓ છતાં ઈન્દિરા ગાંધીએ જેવી રીતે રાષ્ટ્રહિતમાં ભાગલાવાદી અને આતંકવાદીઓ સામે પગલા લીધા તેવો આધ્યાત્મિક દોરી સંચાર પણ રાહુલ ગાંધીમાં થાય તેવી આશા સેવીએ..

હિંદુત્વ પ્લસ વિકાસની ફોર્મ્યુલા સ્વીકાર્ય બનશે:

તો સામે પક્ષે છેલ્લા કેટલાક સમયથી માત્ર વિકાસની વાતોનું વાજું વગાડનાર ભાજપને પણ પોતાના પાર્ટીના ખેસમાંથી લીલા રંગનો પટ્ટો કાઢીને આખો ખેસ કેસરી કરવાની જરૂર દેખાઈ છે. ગુજરાતમાં ગૌહત્યા સહીતના મુદ્દાઓ પર સરકાર દ્વારા કડક કાયદાનું એલાન પણ કરવામાં આવ્યું છે. ગુજરાતના ચૂંટણી પ્રચાર અભિયાનમાં પ્રખર હિંદુત્વવાદી ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યપ્રધાન યોગી આદિત્યનાથને પણ ઉતારવામાં આવ્યા છે. વિકાસ પ્લસ હિંદુત્વની રણનીતિના આધારે ગુજરાતમાં ભાજપ દ્વારા ચૂંટણી પ્રચાર થઈ રહ્યો છે.

બાબરની મજાર પર જનારા મંદિરે જતા થઈ ગયા અને મંદિરે-મંદિરે દર્શને જનારા બહાદૂરશાહ ઝફરની મજાર અને સિદી સૈયદની મસ્જિદની મુલાકાતે પણ જવા લાગ્યા છે. તો મીડિયા અહેવાલોમાં ભાજપ દ્વારા કથિતપણે યુપીના મૌલવીઓને મુસ્લિમ વિસ્તારોમાં પ્રચાર માટે કથિતપણે ઉતારવામાં આવ્યાના દાવા કરાયા છે. આવી બાબતો રાજનીતિના હિંદુકરણની દિશાને વધુ વેગવંતી બનાવવાની જરૂરિયાત હોવાનો ઈશારો પણ કરી રહી છે. રાજનીતિના હિંદુકરણની દિશાને વધુ વેગવંતી બનાવવામાં ગુજરાત વિધાનસભાની 2017ની ચૂંટણીઓ ઘણું મોટું દિશાનિર્દેશન કરનારી સાબિત થવાની છે. 18 ડિસેમ્બરે ગુજરાતની વિધાનસભાની ચૂંટણીનું પરિણામ ભારતની રાજનીતિના હિંદુકરણની દિશામાં ત્રીજા તબક્કાનું પ્રારંભબિંદુ સાબિત થવાનું છે. આશા રાખવી જોઈએ કે ભાજપ, કોંગ્રેસ અને ભારતીયતાની ઓળખ ધરાવતા તમામ પક્ષો અયોધ્યામાં રામજન્મભૂમિ માટે 2019માં સંસદમાં કાયદો બનાવવા માટે પ્રેરીત થાય તેવો ગુજરાતની જનતાનો ચુકાદો હશે.

 

એક હિંદુની ચિંતા: હિંદુત્વના ગઢ ગુજરાતમાં માથું ઉંચકતો જ્ઞાતિવાદ!

2017માં ગુજરાતના દેખાડેલા રસ્તે ભારત ચાલશે

-   પ્રસન્ન શાસ્ત્રી

ગુજરાત ભારતમાં નવો ચિલો ચાતરનાર રાજ્ય તરીકે રાષ્ટ્રવાદી આંદોલનનું નેતૃત્વ લેતું આવ્યું છે. સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક આંદોલનો જ નહીં, પણ રાજકીય આંદોલનોમાં પણ ગુજરાતે દેશનું નેતૃત્વ લીધું છે. ભારતની રાષ્ટ્રીય ઓળખ ભૂંસી નાખવાની કોશિશો સદીઓથી થઈ છે. વખતોવખત ભારતના રાજ્યોએ ભારત અને ભારતની રાષ્ટ્રીય ઓળખને બચાવવા માટે નેતૃત્વ લીધું છે. આઝાદી બાદ સેક્યુલરારિઝમના નામે ભારતની ઓળખ ભૂંસી નાખવાની કમ્યુનિસ્ટ-સોશયાલિસ્ટ કોશિશોને રોકવાનું કામ ગુજરાતે કર્યું છે.

ગુજરાતના લોકોની રાષ્ટ્રભક્તિ અને બલિદાનની ભાવના પર કોઈને લેશમાત્ર પર શંકા હોવી જોઈએ નહીં. ગુજરાતના પનોતાપુત્ર સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની લોખંડી ઈચ્છાશક્તિએ અંગ્રેજો અને પાન-ઈસ્લામિક તત્વોની મેલીમુરાદ સામે ભારતની અખંડિતતાની સુરક્ષા કરી છે. ગુજરાતની માટીની તાકાત છે કે વડાપ્રધાન પદની તમામ યોગ્યતા છતાં દેશ સામેના પડકારોને જોતા સરદાર સાહેબે દેશના પ્રથમ નાયબ વડાપ્રધાન અને ગૃહ પ્રધાન તરીકે રજવાડાઓને ભારતીય સંઘમાં સામેલ કરવાનું ભગીરથ કાર્ય ખૂબ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યું હતું. આ એક બલિદાન છે અને તેને બિરદાવવું જોઈએ, કારણ કે જ્યારે દેશની એકાદ કોંગ્રેસ કમિટીને બાદ કરતા તમામ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલને દેશના વડાપ્રધાન જોવા ઈચ્છતા હતા અને ત્યારે મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીના કહેવાથી સરદાર સાહેબે વડાપ્રધાન પદ છોડવાનો નિર્ણય માત્ર એક સેકન્ડમાં કર્યો હતો.

છેલ્લા શ્વાસ સુધી મા ભારતીની આરાધનામાં આયખું ખપાવી દેનારા શૂરવીર દેશભક્તોની યાદીમાં સાચા ગુજરાતી સરદાર પટેલની કોઈ સરખામણી થઈ શકે તેમ નથી. રાષ્ટ્રનિષ્ઠા પદોથી ઉપર હોય છે અને સરદાર સાહેબનું વ્યક્તિત્વ આવી જ પ્રેરણા આપે છે. નર્મદા મૈયા, તાપી, સાબરમતી, મહીસાગર જેવી અનેક નદીઓના નીરથી સિંચાયેલી ધીંગી ધરા આવા દેશભક્તોને જન્મ આપે છે અને જેનાથી ભારતનું મસ્તક ગર્વથી વિશ્વની સામે ઊંચુ રહી શકે છે. રાજ્ય તરીકે પણ ગુજરાત સામુહિકપણે આવું જ કામ કરી રહ્યું છે. ગુજરાત ભારતનું ગ્રોથ એન્જિન છે. આ કામ કોઈ એક અથવા બે દાયકાનું કામ નથી. ગુજરાત સદીઓથી સ્વાભિમાન, શૂરવીરતા અને વ્યાપારના માર્ગે ભારતનું નામ દુનિયાભરમાં રોશન કરતું રહ્યું છે.

ગુર્જર ધરાનો મહિમા વૈદિકકાળથી લઈને અલગ-અલગ રીતે વ્યક્ત થયો છે. અનેક સંઘર્ષો અને બલિદાનો થકી આજનું ગુજરાત બન્યું છે. 1960માં મહાગુજરાતની ચળવળ આવો જ એક મકામ હતો. કહેવાનું તાત્પર્ય માત્ર એટલું છે કે સાચો ગુજરાતી સાચો રાષ્ટ્રભક્ત છે. પરંતુ ગુજરાતી ખૂબ જ પરિપકવ અને ધૈર્યશીલ પણ છે. ગુજરાતે ગુજરાત તરીકેના નિર્ણયો દેશ માટે કર્યા છે અને ખૂબ પરિપકવતા સાથે કર્યા છે. રાષ્ટ્રવાદ, હિંદુત્વ અને હિંદુ અસ્મિતા ગુજરાતના લોકજીવનનો અમીટ, અતૂટ ભાગ છે. ગુજરાતને હિંદુત્વથી કોઈ અલગ કરી શકે નહીં. મહંમદ ગઝનવીનું સોમનાથ પરનું આક્રમણ હોય, મહોમ્મદ ઘોરીની પાટણ પડાવવાની નિષ્ફળ કોશિશ હોય, અલાઉદ્દીન ખિલજીનો સામનો કરવાની વાત હોય કે એક મુસ્લિમ શરણાર્થીને બચાવવા અકબર જેવા શક્તિશાળી શહેનશાહ સામે બાથ ભીડવાની વાત હોય કે સિંધના સુલતાનની કચ્છ પરની મેલી નજરનો સામનો કરવા માટે એક લાખથી વધુ લોકોના બલિદાન આપવાની વાત હોય, ગુજરાતે આ લડાઈઓ લડવામાં ક્યારેય પાછી પાની કરી નથી.

આઝાદ ભારતના ઈતિહાસમાં નવનિર્માણ આંદોલન હોય કે કટોકટી સામેનો જંગ હોય, રામજન્મભમિ આંદોલન હોય કે પાકિસ્તાન તરફી પાંચમી કતારિયાઓની ટોળકી ગુજરાતે પોતાના તરફથી બરાબર લડાઈ લડી છે. આ લડાઈ માત્ર ગુજરાતને બચાવવા માટેની લડાઈ ન હતી. આ તો દેશની રાષ્ટ્રીય ઓળખ બચાવવાની લડાઈ હતી. સેક્યુલારિઝમના નામે ગુજરાતના હિંદુ ઓળખ પ્રત્યેના જોડાણની કથિત બુદ્ધિજીવી અને ઉધારની ઉદારતા લીધેલા કથિત ઉદારવાદીઓએ ખૂબ ટીકાઓ કરી, પણ તેમ છતાં ગુજરાત અડિખમ છે અને ગુજરાત અડિખમ જ રહેવાનું છે. હિંદુત્વ ગુજરાત અને ભારતમાં રાજકારણનો મુદ્દો નથી, સમાજજીવન અને સંસ્કૃતિનો પ્રાણ છે. સમાજ અને સંસ્કૃતિમાંથી હિંદુત્વની બાદબાકી એટલે ભારતની બાદબાકી છે.

2012માં ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ગુજરાતે ચિંધેલો રસ્તો આખા ભારતે 2014ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં પકડયો હતો. હવે 2017ની ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ગુજરાત ફરી એકવાર દેશને અને દેશના રાજકારણીઓને દિશાનિર્દેશ સ્વરૂપે આદેશ આપવાનું છે. 2017માં ગુજરાત જે કરશે, તેને 2019માં ભારત પણ અનુસરે તેવી પુરી શક્યતા છે. ગુજરાતના આદેશને કાને ધરવામાં આવશે, તો 2019 દેશ માટે કલ્યાણકારી વર્ષ હશે.

ગુજરાત વિધાનસભાની 2017ની ચૂંટણી એક ટર્નિંગ પોઈન્ટ હશે. એક એવો ટર્નિંગ પોઈન્ટ કે જેમા હિંદુત્વ પોલિટિક્સના કર્ણધારોએ આત્મવિશ્લેષણ અને સિંહાવલોકનો કરવા પડશે, કારણ કે હિંદુત્વના ગઢ તરીકે જાણીતું ગુજરાત છેલ્લા અઢી વર્ષથી જ્ઞાતિવાદીયુગમાં પાછું ધકેલાઈ રહેલું દેખાઈ રહ્યું છે. પાટીદાર અનામત આંદોલન હોય કે ઓબીસી, એસસી, એસટી એકતા મંચ હોય કે ઉના કાંડ બાદ દલિત મૂવમેન્ટની વાત હોય. ગુજરાતમાં જાણે કે હિંદુત્વની ગર્જનાના સ્થાને માત્ર જ્ઞાતિવાદી ઘૂંઘવાટ ધુંધવાટમાં બદલાતો દેખાઈ રહ્યો છે. ગુજરાતમાં જ્ઞાતિવાદી સ્તરે લોકોનું અઢી દાયકા પછી આમ વહેંચાવું હિંદુત્વની રાજકીય મૂવમેન્ટને મોટું અને હતોત્સાહિત કરનારું નુકસાન છે. જે ગુજરાતમાં અનેક બલિદાનો થકી એક મૂવમેન્ટને તેના ડેસ્ટિનેશન સુધી લઈ જવામાં કામિયાબી મળી છે, ત્યાં આ મૂવમેન્ટનો સંભવિત રકાસ પણ આના માટે જવાબદાર રાજકીય નેતૃત્વને પોતાના વલણનોની પુનર્વિચારણા કરવાનો કડક સંદેશો આપે છે.

હિંદુત્વ અને રાષ્ટ્રવાદના મુદ્દે ચૂંટાયા બાદ લોકોને મહેસૂસ થવું જોઈએ કરાવવું જોઈએ કે તેમની આકાંક્ષાઓ પ્રમાણે કાર્યવાહી થઈ રહી છે. રામજન્મભૂમિ પર રામમંદિર નિર્માણની રાહ જોતા લોકોને આર્થિક સુધારાના નામે રંઝાડી શકાય નહીં. હિંદુઓની સાંસ્કૃતિક મહેચ્છાઓના મુદ્દે ચૂંટાયેલી સરકાર નોટબંધીને લાગુ કરી શકતી હોય અને જીએસટીને સંસદમાં પારીત કરાવીને રાષ્ટ્રહિત માટે લાગુ કરાવી શકતી હોય, તો જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આતંકવાદ અને અલગતાવાદીઓના ખાત્માની ઈચ્છા રાખનારાઓની કલમ-370 દૂર કરવાની માગણી અને કટ્ટરવાદી મુસ્લિમોની લઘુમતીઓના મૂળભૂત અધિકારોના નામે રાષ્ટ્રને પડકારવાની દાદાગીરીને રોકવા સમાન નાગરીક ધારો લાગુ કરવાની માગણી શું રાષ્ટ્રહિતમાં થનારી માગણીઓ નથી? પવિત્ર રામજન્મભૂમિ પર ભવ્ય રામમંદિર નિર્માણ અને સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં ગૌહત્યા પ્રતિબંધિત કરવાની રાષ્ટ્રહિતની માગણીઓ પુરી કરવામાં કોઈ નક્કર કાર્યવાહી થતી કેમ દેખાતી નથી?

હિંદુ આકાંક્ષાઓ પૂર્ણ થવી ભારતના અચ્છે દિન છે. હિંદુ આકાંક્ષાઓને ઠેસ પહોંચવી અથવા તેને પુરી કરવામાં મોળા પડવું એટલે હિંદુત્વની રાજકીય મૂવમેન્ટને નુકસાન કરવાનું પાપ છે. કદાચ ગુજરાતમાં છેલ્લા ઘણાં સમયથી દેખાઈ રહેલા જ્ઞાતિવાદી અવાજો અને તેને મળતું દેખાઈ રહેલું કથિત સમર્થન આવા જ કારણોની કડી છે. હજી સમય છે, સુધારી લેવાનો અને સુધરી જવાનો. એ ભુલવું જોઈએ નહીં કે ભારત એક લોકશાહી છે. લોકશાહીમાં લોકોનો અવાજ સુપ્રીમ છે અને તેનાથી સુપ્રીમ બીજું કંઈ જ નથી. વિકાસના દાવાઓ અને તેને પડકારતા અવાજો વચ્ચે લોકોને પોતાની આજીવિકા, મકાન, પ્રાથમિક સુવિધાઓ પણ જોઈએ છે. લોકોને રામ અને રોટી બંનેની દરકાર છે. રામનું નામ લઈને લોકોની રોટી છીનવી નહીં શકાય અને માત્ર રોટી આપીને રામને લોકોથી દૂર કરી શકાશે નહીં. રોટીની લાલચો આપીને લોકોને રામથી દૂર કરવાની કોશિશ કરનારાઓ રાજકારણમાં ખોવાવા લાગ્યા છે અને કદાચ ઓગળવાની તૈયારીમાં છે. પરંતુ રામના નામ સાથે રોટી પણ મળે તેવી વ્યવસ્થા નહીં હોય તો રોટીની વાત અને રામના નામનો દંભ કરનારા ફરીથી બેઠા થઈ જશે.

ભારતમાં રાષ્ટ્રીય ઓળખ માટેની લડાઈ સફળ થઈ છે. તેના માટે રાજકીય લડાઈમાં પણ સફળતા મળી છે. પરંતુ હજી સુધી તેની ચરમસીમા અને સર્વોચ્ચ સફળતા પ્રાપ્ત થઈ શકી નથી. આના પહેલા હિંદુત્વના ગઢ ગુજરાતમાં જ્ઞાતિવાદી અવાજો વચ્ચે રાષ્ટ્રવાદની ચિંતા ગાયબ થતી દેખાઈ રહી છે. આવી સ્થિતિ ભારતનું રાષ્ટ્રીય નુકસાન છે. 92 વર્ષથી અવિરત ચાલતા રાષ્ટ્ર આરાધનમાં એક વિક્ષેપ છે. ભારતને રાષ્ટ્રીય નુકસાનમાંથી બચાવવા માટે ગુજરાતમાં હિંદુત્વને જાહેરજીવનમાં સાબૂત રાખવા માટે કારગર કોશિશો કરવી જરૂરી છે. હિંદુત્વવાદીઓને અસામાજિક ચિતરવાની રાષ્ટ્રવ્યાપી મુહિમને આનાથી બળ મળશે.

યાદ કરીએ સરદાર પટેલને જેમણે પોતાની વ્યક્તિગત બાબતોને બાજુએ મૂકીને રાષ્ટ્રને મહત્વ આપ્યું. ભારતના આઝાદ થયા બાદ સૌથી પહેલું કામ ગુજરાત અને ભારતની અસ્મિતાને પુનર્સ્થાપિત કરવાના ઈરાદે પવિત્ર સોમનાથ મંદિરનનું પુનર્નિમાણ કરાવ્યું અને કાયદો બનાવીને આના માટે કાર્યવાહી કરી. શું અયોધ્યામાં રામમંદિરનું નિર્માણ સંસદમાં સોમનાથ મંદિર નિર્માણ માટે બનાવાયેલા કાયદાની તર્જ પર બનાવી શકાય નહીં?

ત્રણ હિંદુ સહોદરોને ત્રણ બાબતો યાદ કરાવવી છે --------

ભાઈ હાર્દિક પટેલ જય સરદાર સૂત્ર માત્ર બોલવા માટે જ નથી, અનુસરવા માટે પણ છે, આ વાતને યાદ રાખજો, પવિત્ર સોમનાથ મંદિરનું પુનર્નિમાણ ભારતની અખંડિતતાના શિલ્પી સરદાર વલ્લભાઈ પટેલે રાષ્ટ્ર અને ગુજરાતની અસ્મિતા માટે કરાવ્યું હતું. તમે અયોધ્યામાં પવિત્ર રામજન્મભૂમિ પર રામમંદિર નિર્માણ માટે શું કરવા માંગો છો? શું રામમંદિર માટે આપના હ્રદયમાં કોઈ અનામત છે કે નહીં?

ભાઈ જિગ્નેશ મેવાણીને યાદ કરાવવાનું કે બાબાસાહેબ આંબેડકરે દલિત અધિકારોની વાત કરી હતી. પરંતુ આવી વાત તેમણે રાષ્ટ્રીય હિતના દાયરામાં કરી હતી. થોટ્સ ઓન પાકિસ્તાન અને તેમણે બૌદ્ધ મતાવલંબી થવા માટે આપેલા કારણો તેના ઉદાહરણો છે. આપ પણ બાબાસાહેબ આંબેડકરના માર્ગે દલિતો યુવાનોને રાષ્ટ્રહિતમાં ચાલવા માટે પ્રેરીત કરશો એવી આશા છે.

ભાઈ અલ્પેશ ઠાકોર, ક્ષત્રિય-ઠાકોર સમુદાયે હિંદુઓની ઓળખ અને આસ્થાઓ માટે વણલખ્યા ઘણાં બલિદાનો આપ્યા છે. ફાગવેલમાં સ્થાપિત ભાથીજી મહારાજનું મંદિર તેનો એક માત્ર પુરાવો છે. ગૌરક્ષા અને રાષ્ટ્રરક્ષા આપની રગ-રગમાં હશે તેવા વિશ્વાસ સાથે આપના સમુદાયનની વાત કરતા ભારતને નહીં ભૂલો તેવી આશા ઠગારી નહીં નિવડે તેવું માનીએ છીએ.

ડોકલામમાં ચીનની દાદાગીરી: ચીન સામે નાટોની તર્જ પર લશ્કરી ગઠબંધન જરૂરી

- પ્રસન્ન શાસ્ત્રી

ચીન ભારત સામે ખરાં અર્થમાં સૌથી મોટો વ્યૂહાત્મક પડકાર છે. 1962ના વિશ્વાસઘાતી યુદ્ધ બાદ લાઈન ઓફ એક્ચ્યુઅલ કંટ્રોલ ખાતે ડ્રેગન એકંદરે શાંત રહ્યું છે. પરંતુ ચીન દ્વારા પાકિસ્તાનનો વ્યૂહાત્મક હથિયાર તરીકે સતત ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. પરંતુ આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતનું વૈશ્વિક કદ અને શક્તિમાં ખાસો વધારો થયો છે. ભારતના છેલ્લા ઘણાં સમયથી રશિયાની સાથે અમેરિકા સાથેના સંબંધો પણ બેહદ ઘનિષ્ઠ સ્તરે આગળ વધી રહ્યા છે. તો યુરોપિયન યુનિયનના દેશો સાથે પણ ભારતના સંબંધોમાં ખાસી ઉષ્મા દેખાઈ રહી છે. ભારતને મળી રહેલા વૈશ્વિક મહત્વ વચ્ચે ઉત્તર કોરિયાની પરમાણુ હુમલાની ધમકીઓ અને દક્ષિણ ચીન સાગરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતના ચુકાદાને નહીં માનવાની ચીનની વાતે તેનો અમેરિકા સાથેનો તણાવ વધાર્યો છે. 

અમેરિકાના નવા રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની સાથે ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની વોશિંગ્ટન ડીસી ખાતે જૂન માસના આખરમાં મુલાકાત થઈ હતી. આ મુલાકાત પહેલા ચીને ભારતની સિક્કિમ સરહદે ભૂટાન-ચીનના ટ્રાઈજંક્શન ખાતે આવેલા ડોકલામ ખાતે રોડ નિર્માણની કોશિશ કરી હતી. તેનો ભૂટાનની સેના દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો અને 2007ની ભારત સાથેની સંધિ પ્રમાણે ભૂટાનની સેનાએ ચીનની હરકતની ભારતીય સેનાને જાણકારી આપી હતી. ડોકલામ ખાતે ભારતીય સેનાએ ચીન દ્વારા ભૂટાન સરહદે કરવામાં આવતા સડક નિર્માણને થંભાવ્યું હતું. જેના કારણે ચીનની સેનાએ ભારતીય સેનાના બે જૂના બંકરો તોડી પાડયા હતા. અહીં ગત એક માસથી વધુ સમયથી ભારત અને ચીનના સૈનિકો આમને-સામને છે અને બીજિંગ તરફથી ભારતને સેના પાછી ખેંચવાની ધમકીઓ આપવામાં આવે છે. ભારતીય સરહદી વિસ્તારોમાં અવાર-નવાર ઘૂસણખોરી કરતા ચીનને ડોકલામમાં ભારતીય સેના દ્વારા આવો જવાબ મળવાની બિલકુલ આશા ન હતી. તેને કારણે પોતાને હવે અમેરિકાના પર્યાયરૂપ મહાસત્તા માનતું ચીન ધુંધવાયું છે. 

ટ્રમ્પની અમેરિકા ફર્સ્ટની નીતિને કારણે વોશિંગ્ટન દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોમાં 1930ના ફ્રાંસ અને બ્રિટનની જેમ હસ્તક્ષેપ ઓછો કરવાની નીતિની શરૂઆત થઈ ચુકી હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેવા સંજોગોમાં ઉભી થનારી ખાલી જગ્યા પુરવા માટે ચીન અધીરું બન્યું છે. તેને કારણે દક્ષિણ ચીન સાગર અને પાકિસ્તાન તથા હિંદ મહાસાગરમાં તેણે પોતાની ગતિવિધિઓ વધુ આક્રમક બનાવી છે. આવા સંજોગોમાં ડોકલામ ખાતે ચીનની હરકત રોકવાની ભારતની રણનીતિક પહેલ બીજિંગના વિસ્તરવાદી મનસૂબાઓને રોકવા માટે નિર્ણાયક સાબિત થાય તેમ છે. 

ડોકલામનું ભારત અને ચીન માટે વ્યૂહાત્મક મહત્વ છે. ડોકલામ ખાતે સડક નિર્માણ કરીને ચીન ભારતના વ્યૂહાત્મક રીતે સંવેદનશીલ સિલિગુડી કોરિડોર એટલે કે ચિકનનેક સુધી પોતાની રણનીતિક પહોંચ વધારી શકે તેમ છે. ચીનની ડોકલામ ખાતેની હરકત ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જોખમી છે. તેને કારણે ભારતે કોઈ મોટી સમસ્યાનો ભવિષ્યમાં સામનો કરવાની સ્થિતિ આવે તેના કરતા પહેલા જ ચીનને પડકારવાની વ્યૂહરચના અખત્યાર કરવામાં આવી છે. તેની સાથે 1949માં ચીનના તિબેટ પરના આક્રમણ વખતે ભારતે કરેલી ભૂલનું પુનરાવર્તન પણ ડોકલામ ખાતેની ભૂટાન સરહદે ટાળ્યું છે. 

1962ના યુદ્ધમાં ભારત સાથે વિશ્વાસઘાત કરીને જીત મેળવનારા ચીને 1963માં પાકિસ્તાન પાસેથી સંપૂર્ણ જમ્મુ-કાશ્મીરનો પાંચમો ભાગ એક કરાર હેઠળ પ્રાપ્ત કર્યો હતો. 1962માં ચીને અક્સાઈ ચીનનો 38 હજાર ચોરસ કિલોમીટરનો વિસ્તાર કબજે કર્યો હતો. 2010માં ચીને કાશ્મીર કાર્ડનો ભારત સામે ઉપયોગ કરીને જમ્મુ-કાશ્મીરના લોકોને સ્ટેપલ વીઝા આપવાની શરૂઆત કરી હતી. પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરમાં થઈને ચીન-પાકિસ્તાન ઈકોનોમિક કોરિડોર પસાર થવાનો છે. જેની સામે ભારતે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. તો ભારત દ્વારા ચીનની વન બેલ્ટ-વન રોડ પ્રોજેક્ટને નકારીને તેની બીજિંગ ખાતેની બેઠકનો બહિષ્કાર પણ કરવામાં આવ્યો છે. આને કારણે ચીનને કૂટનીતિક રીતે ભારત દ્વારા ખાસો ચચરાટ મળી ચુક્યો છે. જમ્મુ-કાશ્મીરના મુખ્યપ્રધાન મહબૂબા મુફ્તિએ તાજેતરમાં રાજ્યની અશાંત પરિસ્થિતિમાંચીનનો દોરીસંચાર હોવા બાબતે નિવેદન કર્યું છે. આ નિવેદન ખાસું ચિંતાજનક છે. ડોકલામ ખાતે ભારત ભૂટાન સાથેની સંધિ પ્રમાણે થિમ્પૂની મદદે દોડી ગયું છે. ચીનના સરકારી મીડિયાએ ભારતને ધમકી આપતા કહ્યુ છે કે પાકિસ્તાન ઈચ્છે તો તેઓ પણ કાશ્મીરમાં ભારત દ્વારા ડોકલામ ખાતે કરવામાં આવેલા હસ્તક્ષેપની જેમ દખલગીરી કરી શકે તેમ છે. જો કે બાદમાં ચીનના વિદેશ મંત્રાલયે કાશ્મીર મામલે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે મધ્યસ્થતા કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે કાશ્મીર દ્વિપક્ષીય મુદ્દો હોવાનું જણાવીને બીજિંગના પ્રસ્તાવને નકાર્યો છે. જમ્મુ-કાશ્મીર ખાતેની ભારત અને ચીનના કબજા હેઠળના કાશ્મીર વચ્ચેની 1597 કિલોમીટરની સરહદને સત્તાવાર રીતે ચીને સીમા વિવાદમાં ઘટાડી નાખી છે. આની પાછળનો ઉદેશ્ય ભારતના અભિન્ન અંગ જમ્મુ-કાશ્મીરના મામલે મેલી મુરાદ બર લાવવાનો છે. ચીને સીમા વિવાદમાં કરેલા કૂટનીતિક ઉમ્બાડિયા વડે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સાર્વભૌમતા મામલે પ્રશ્ન ઉભો કરીને દબાણ પેદા કરવાનું શરૂ કર્યું છે. ચીન-પાકિસ્તાન કોરિડોરના 46 અબજ ડોલરના પ્રોજેક્ટની ચહેલ-પહેલ વધવાની સાથે પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર ખાતે ચીનની લશ્કરી હાજરીમાં પણ વધારો થઈ રહ્યો છે. ભૂતકાળમાં પીઓકેમાં ચીનના સૈનિકોની હાજરીના અહેવાલો આવી ચુક્યા છે. જો કે ત્યારે ચીને આવા અહેવાલોને નકાર્યા હતા. પરંતુ ઈકોનોમિક કોરિડોરના નામે ચીનની વ્યૂહરચના જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ભારતને ચીન અને પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરમાં સીધા ઘેરવાની રણનીતિ પર આગળ વધવાની છે. 

ચીને પાકિસ્તાનને ભારત સામે પ્રોક્સિવૉર માટે પ્રોત્સાહિત પણ કર્યું છે અને પાકિસ્તાનના સામરિક હથિયાર આતંકવાદનો બીજિંગે પોતાના વ્યૂહાત્મક હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કર્યો છે. જેને કારણે ચીન પાકિસ્તાનના આતંકી સંગઠન જૈશ-એ-મોહમ્મદના ચીફ મસૂદ અઝહરને યુએનની આતંકવાદીઓની યાદીમાં સામેલ કરાવવાની ભારતની કોશિશો સામે વીટોનો ઉપયોગ કરતું રહ્યું છે. તો ન્યૂક્લિયર સપ્લાયર્સ ગ્રુપમાં ભારત સામે પરમાણુ બિનપ્રસાર સંધિ પર હસ્તાક્ષર નહીં કરવાનો મામલો આગળ કરીને ચીન દ્વારા પાકિસ્તાનના સમર્થનમાં અડંગાબાજી પણ થઈ રહી છે. 

ચીને ઈશાન ભારતના ભાગલાવાદી તત્વો ખાસ કરીને નગા અને મિઝો ઉગ્રવાદીઓને ખાસા પ્રોત્સાહિત કર્યા છે. આસામના ઉગ્રવાદી સંગટન ઉલ્ફાનો લાંબા સમયથી ફરાર ચાલી રહેલો કમાન્ડર ઈન ચીફ પરેશ બરુઆ ચીનના યુન્નાન પ્રાંતના રુલ્લી ખાતે આશ્રય મેળવીચુક્યો છે. ઈશાન ભારતના અન્ય કેટલાક ઉગ્રવાદીઓ મ્યાંમારના યુન્નાન સાથેના સરહદી વિસ્તારાં ચીનના સમર્થનવાળી કાચિન ઈન્ડિપેન્ડન્સ આર્મીના નિયંત્રણવાળા વિસ્તારમાં છૂપાયા હોવાની પણ આશંકા છે. ઈશાન ભારતના નવ ઉગ્રવાદી જૂથોના સંયુક્ત મોરચાની રચનામાં ચીનનની ઈન્ટેલિજન્સ એજન્સીએ સક્રિય ભૂમિકા નિભાવી હોવાની વાત પણ કોઈનાથી છૂપી નથી. 2010માં તત્કાલિન કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ જી. કે. પિલ્લઈએ સ્વીકાર્યું હતું કે માઓવાદીઓ સહીતના ઉગ્રવાદી જૂથોને ચીની બનાવટના હથિયારો મળી રહ્યા છે. તેની સાથે પાકિસ્તાન અને ચીન વચ્ચેની વ્યૂહાત્મક ઘનિષ્ઠતાઓને કારણે આ બંને દેશોમાંથી કોઈ એક દેશ સાથેની લડાઈ ભારત માટે બે મોરચે યુદ્ધ લડવાનો રણનીતિક ખતરો લગભગ દોઢ દશકાથી પેદા કરી ચુકી છે. ચીનની વ્યૂહરચના તૈયારી હોય નહીં તેવા ભારતના મર્મસ્થાનોને નિશાને લેવાની છે. તેની પાછળનો ઈરાદો ભારતની વૈશ્વિક પ્રવાહોમાં વધતી ભૂમિકા પર લગામ લગાવીને બીજિંગના વ્યૂહાત્મક હિતોને આગળ વધારવાનો છે. જેને કારણે ચીન છેલ્લા ઘણાં વર્ષોથી એકપણ ગોળી છોડયા વગર ભારતને વિવિધ પ્રકારના ઘર્ષણોમાં નેપાળથી લઈને હિંદ મહાસાગર સુધી ફસાવી રહ્યું છે. 

ભારત સાથે સરહદ ધરાવતા બફર સ્ટેટ તિબેટનો ચીન દ્વારા કોળિયો કર્યાને 66 વર્ષ જેવો સમય વીત્યો છે. હાલ ચીનની નૌસેના પાસે દુનિયાની ઝડપથી વિકસતી સબમરીન ફ્લિટ છે. ચીનની સબમરીનો અવાર-નવાર હિંદ મહાસાગરમાં દેખા દેતી રહેછે. હિંદ મહાસાગરમાં ચીન પોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપિત કરવાની વ્યૂહરચનાને આગળ વધારી રહ્યુંછે. તેના પહેલા પગલા તરીકે ચીને દ્વિજબૌટી ખાતે હિંદ મહાસાગરના ઉત્તર-પશ્ચિમ વિસ્તારમાં પહેલો નેવલ બેસ સ્થાપિત કર્યો છે. મહત્વપૂર્ણ છે કે ભારતની 7600 કિલોમીટર લાંબા સમુદ્ર કિનારે ભારતનું વ્યૂહાત્મક અને ઊર્જા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસિત થયેલું છે. જેને કારણે હિંદ મહાસાગરમાં ચીનની વધતી દખલગીરી એક વ્યૂહાત્મક ખતરો પેદા કરી રહી છે. 

ડોકલામ ખાતેના સૈન્ય ગતિરોધ વચ્ચે ચીને કાશ્મીર-લડાખની સાથે સિક્કિમના જનમતસંગ્રહ દ્વારા ભારતમાં કરાયેલા વિલિનીકરણ સામે પણ સવાલો પેદા કરવાની કોશિશ કરી છે. 2003માં ભારતના તત્કાલિન વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીની બીજિંગ મુલાકાત વખતે તિબેટને ચીનનો ભાગ માનવામાં આવ્યો હતો. તો ચીને સિક્કિમ પર ભારતના સાર્વભૌમત્વ પર સવાલો નહીં ઉઠાવવાની પરોક્ષ સંમતિ આપી હતી. પરંતુ ડોકલામ ખાતેના સૈન્ય ગતિરોધમાં સિક્કિમ મામલે પણ ચીન સવાલો શરૂ કરે તેવા સંકેતો મળી રહ્યા છે. આ સિવાય નફ્ફટાઈથી ચીન અરુણાચલ પ્રદેશના 90 હજાર ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તાર પર પણ દાવો ઠોકતું રહ્યં છે. સિક્કિમનો મામલો ઉઠાવવો ચીનને વિશેષજ્ઞોના માનવા પ્રમાણે તેમને ભારત સાથેના સીમા વિવાદમાં સરસાઈની સ્થિતિમાં રહેવા માટે સિક્કિમનો મુદ્દો મદદરૂપ બનશે. 

ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુએ તિબેટના આધ્યાત્મિક વડા દલાઈ લામાને રાજ્યાશ્રય આપ્યો હતો. દલાઈ લામા ભારતના માનવંતા મહેમાન છે. પરંતુ ચીનને આમા પેટમાં અવાર-નવાર દુખાવો ઉપડતો હોય છે. દલાઈ લામાની અરુણાચલ પ્રદેશની મુલાકાત સામે ચીને તાજેતરમાં અને ભૂતકાળમાં વાંધો ઉઠાવ્યો હતો અને ભારતને દુષ્પરિણામોની ધમકી આપી હતી. જો કે ભારત સરકારનું સાતત્યપૂર્ણ વલણ રહ્યું છે કે દલાઈ લામા ભારતના સમ્માનિત મહેમાન છે અને તેઓ ભારતમાં કોઈપણ ઠેકાણે ધાર્મિક-સાંસ્કૃતિક પ્રવાસો કરવા માટે સ્વતંત્ર છે. ત્યારે ચીનના ઉમ્બાડિયાઓ સામે હવે ફરી એકવાર તિબેટિયનોને તેમના અધિકારો પાછા અપાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નક્કર રણનીતિક પહેલ કરવાનો પણ સમય આવી ચુક્યો છે. 

આ સિવાય દુનિયાની બીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બની ચુકેલું ચીન ભારતને આર્થિક વોરફેરમાં પણ મ્હાત આપવા માટે ઓછી કિંમતના માલસામનનું ડમ્પિંગ કરવા સહીતના હથકંડાઓ પુરજોર રીતે અપનાવી રહ્યું છે. ચીનની હરકતો સામે ભારત દ્વારા પરંપરાગત નિવેદનોમાં સહયોગની વાતો કરવામાં આવે છે. ત્યારે સામે છેડે ચીન સ્પષ્ટ સંદેશા આપી રહ્યું છે કે એક આકાશમાં બે સૂર્ય હોઈ શકે નહીં અને પોતાના બર્બર રાષ્ટ્રવાદ દ્રારા ચીન એશિયાના એકમાત્ર સિરમોર તરીકે પ્રસ્થાપિત રહેવાની પેંતરાબાજી પણ કરી રહ્યું છે. 

ડોકલામ ખાતેના સૈન્ય ગતિરોધમાં ચીન દ્વારા ભારત સામે જ્ઞાનતંતુનું મનોવૈજ્ઞાનિક યુદ્ધ છેડી દેવાયું છે. સંરક્ષણ અને નાણાં પ્રધાન અરુણ જેટલીએ જ્યારે ચીનની આડોડાઈ પર કહ્યુ હતુ કે 2017ના ભારતને ચીન 1962નું ભારત સમજવાની ભૂલ કરે નહીં.. તો તેના જવાબમાં ચીને પણ કહ્યું હતું કે ચીન પણ 1962ના સ્તરથી ઘણું વધુ શક્તિશાળી બની ચુક્યું છે અને ભારતને ફરીથી હરાવશે. સંસદમાં ડોકલામ ગતિરોધ પર વિદેશ પ્રધાન સુષ્મા સ્વરાજે ખૂબ સરસ નિવેદન આપ્યું અને બંને દેશોની સેના હટયા બાદ વાતચીતની તૈયારી દર્શાવી હતી. તેના જવાબમાં ચીન દ્વારા સુષ્મા સ્વરાજ પર ખોટું બોલવાનો આરોપ લગાવાયો છે અને બાદમાં ભારતને સેના પાછી ખેંચવાનું જણાવતા કહેવામાં આવ્યું છે કે પર્વતને હટાવવો સહેલો છે. પરંતુ ચીનની પીપલ્સ લિબરેશન આર્મીને હટાવી શકાશે નહીં. 

1962ના યુદ્ધની ભારતની હારની વાત કરનારું ચીન 1967માં ભારતીય સેનાના જબરદસ્ત પ્રતિકારમાં પોતાના 400 સૈનિકોના માર્યા જવાની ઘટના ભૂલી જાય છે. તો 1987માં ચીનની આવી કોશિશોને ઉગતી ડામી દેવાની તત્કાલિન ભારતીય સેનાધ્યક્ષ જનરલ કે. સુંદરજીની વ્યૂહાત્મક પહેલોને પણ ચીન ભૂલી ગયું છે. ચીનનું કહેવું છે કે તેની કોઈ યુદ્ધમાં હાર થઈ નથી. પરંતુ જાપાન સામેના બે યુદ્ધોમાં ફ્રાન્સ અને બ્રિટન હોત નહીં તો પોતાની શું હાલત થાત, તેનો બીજિંગે વિચાર કરવો જોઈએ. તો વિયતનામ જેવા ટચુકડાં દેશ સામેની દાદાગીરી ચીનને ખાસી ભારે પડી ચુકી હતી અને તેને બીજિંગ યાદ કરવા માંગતું નથી. તો રશિયા સાથેના સરહદી વિવાદમાં એક લાખ વર્ગ કિલોમીટર વિસ્તારમાં ચીન દાવો કરતું હતું. પણ ચીને આમા ઘણી બધી સમજૂતી કરવી પડી હતી. તેને પણ બીજિંગે યાદ રાખવું જરૂરી છે. ડોકલામ ખાતેની ચીનની કોઈપણ લશ્કરી આક્રમકતાનો ભારતે પણ આવા અંદાજમાં જવાબ આપવો બેહદ જરૂરી છે. આવો જવાબ ચીનના સદાબહાર મિત્ર પાકિસ્તાનને પણ કાબુમાં રાખવા માટે જરૂરી છે.

ભારત કરતા ચીનની લશ્કરી શક્તિ વધુ હોવાની વાતો ઘણી ચર્ચાતી રહી છે. પરંતુ તેની સાથે ભારત કરતા ચીનની સરહદ ઘણી મોટી અને જટિલ હોવાનું ભૂલી જવાય છે. બાકી દુનિયાની લશ્કરી શક્તિમાં ચીન ત્રીજા ક્રમાંકે અને ભારત ચોથા ક્રમાંકે છે. ભારતના પ્રજાસત્તાક દિવસની ઉજવણીમાં સાઉથ-ઈસ્ટ એશિયન દેશોના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષો મુખ્ય અતિથિ તરીકે સામેલ થવાના છે. આમાના મોટાભાગના દેશોને ચીન સાથેની મેરીટાઈમ સરહદે વિવાદો ચાલી રહ્યા છે. તેના દ્વારા ભારત ચીનને એક મોટો કૂટનીતિક સંદેશો આપી રહ્યું છે. પરંતુ ભારતે હવે માત્ર કૂટનીતિક સંદેશા સુધી મર્યાદીત રહેવું જોઈએ નહીં. ચીન સામે ભારતે સાઉથ-ઈસ્ટ એશિયન દેશો ખાસ કરીને મ્યાંમાર, મલેશિયા, ઈન્ડોનેશિયા, વિયતનામ, ફિલિપિન્સ, ઓસ્ટ્રેલિયા, જાપાન અને અમેરિકા સામે મળીને ચીનની વ્યૂહાત્મક દાદાગીરી રોકવા માટે નાટોની તર્જ પર એક લશ્કરી ગઠબંધન બનાવવા તરફ આગળ વધવું જોઈએ.