કાશ્મીરમાં મહેબૂબા મુફ્તિની “મહોબ્બત”માં આતંક સામે ઝીરો ટોલરન્સનું સૂરસૂરિયું

-        પ્રસન્ન શાસ્ત્રી

જમ્મુ-કાશ્મીરની સમસ્યા ભારતની આઝાદી સાથે તથાકથિત સેક્યુલારિઝમની મૃગમરિચિકા પાછળ દોડવાથી ઉભી થયેલી સમસ્યા છે. ભારતની આઝાદીના સાત દાયકા બાદ હિંદુ બહુમતી ધરાવતા હિંદુ રાષ્ટ્રે તથાકથિત સેક્યુલારિઝમે કરેલા નુકસાનનું સિંહાવલોકન પણ કરવું પડશે અને માનસિકતાના આત્મવિશ્લેષણના આધારે રાષ્ટ્રવાદને મજબૂત કરવા માટે વધુ દ્રઢતાપૂર્વક વિચારવાની જરૂર છે. જમ્મુ-કાશ્મીરની સમસ્યા કલમ-370 અને કલમ-35એને કારણે છે. પરંતુ આ બંને કલમો માટે જવાબદાર કારણોની પણ ચર્ચા કરવી પડશે.

જમ્મુ-કાશ્મીરની સમસ્યાનો ચાર બાબતો સાથે સંબંધ છે. પહેલો સંબંધ પાકિસ્તાનનું અસ્તિત્વ અને તેની માનસિકતા છે. બીજો મામલો ભૂરાજકીય સ્થિતિમાં મહાસત્તાઓનો વર્ચસ્વનો જીઓપોલિટિકલ જંગ અને ત્રીજું કારણ વૈશ્વિક જેહાદ અથવા ગ્લોબલ જેહાદનો નખશિખ કોમવાદી અને સામ્રાજ્યવાદી વિચાર છે. જમ્મુ-કાશ્મીરની સમસ્યાનું ચોથું અને સૌથી મોટું કારણ છે, ભારતની ઘરઆંગણાની વોટબેંકની રાજનીતિ.

પાકિસ્તાન પહેલું કારણ

દ્વિરાષ્ટ્રવાદના સિદ્ધાંતના આધારે પાકિસ્તાનનો વિચાર 14મી ઓગસ્ટ, 1947ના રોજ હકીકત બન્યો અને તેની સાથે જ મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા હિંદુ મહારાજાની સત્તા ધરાવતા જમ્મુ-કાશ્મીરના રજવાડાને લઈને પાકિસ્તાને જૂનાગઢ અને હૈદરાબાદની સાથે વિવાદ શરૂ કર્યો હતો. પાકિસ્તાને 1948માં જમ્મુ-કાશ્મીર પર આક્રમણ કર્યું અને પીઓકે તથા ગિલગિત-બાલ્તિસ્તાનને પોતાના ગેરકાયદેસર કબજા હેઠળ લઈ લીધું. સાત દાયકાથી ભારતના અભિન્ન અંગ એવા જમ્મુ-કાશ્મીર રાજ્યના પીઓજેકે અને ગલિગિત-બાલ્તિસ્તાન આજે પણ પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળ છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં જમ્મુ-કાશ્મીરનો મામલો વિલંબિત છે. આ વિવાદ છતાં પાકિસ્તાને ગિલગિત-બાલ્તિસ્તાનને એક ઓર્ડરના આધારે પોતાનું રાજ્ય ઘોષિત કરી દીધું છે. પાકિસ્તાને પહેલા જમ્મુ-કાશ્મીરમાં મકબૂલ બટ્ટ જેવા તત્વો દ્વારા ભાગલાવાદને ઉશ્કેર્યો અને મકબૂલ બટ્ટની ફાંસી બાદ તેનો ફાયદો ઉઠાવીને 1990થી આતંકવાદને કથિત આઝાદીની લડાઈના નામે સતત પ્રોત્સાહન આપવાને પોતાની વિદેશ નીતનો ભાગ બનાવ્યો છે. 1990માં કાશ્મીર ખીણમાંથી ત્રણ લાખ કાશ્મીરી પંડિતોને હિંદુ હોવાના કારણે ઈસ્લામિક આતંકવાદીઓએ આઝાદ ભારતમાં વિસ્થાપિત કર્યા હતા. 9-11ની ડબલ્યૂટીઓ પરના અલકાયદાના આતંકી હુમલા સુધી પાકિસ્તાને હિઝબુલ મુજાહિદ્દીન, લશ્કરે તૈયબા, જૈશ-એ-મોહમ્મદ જેવા આતંકવાદી જૂથો થકી જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ભારે હિંસાચાર કરાવ્યો હતો. પરંતુ 9-11ની ઘટના બાદ અફઘાનિસ્તાનમાં અમેરિકા અને નાટો સૈન્યની હાજરીને કારણે પાકિસ્તાનની આતંકને પ્રોત્સાહન આપતી વિદેશ નીતિ પર આંશિક લગામ લાગી હતી. પરંતુ ફરી એકવાર અમેરિકાની સાથે દગાબાજી કરીને પાકિસ્તાનની સેના અને આઈએસઆઈ લશ્કરે તૈયબા અને જૈશ-એ-મોહમ્મદને હિઝબુલ મુજાહિદ્દીનના વિકલ્પ તરીકે વારાફરતી કાશ્મીરમાં પ્રમોટ કરીને આતંકવાદ અને ભાગલાવાદીઓની હિંસા થકી અહીં અશાંતિ અને અસ્થિરતા પેદા કરવાનું ચાલુ રાખી રહ્યું છે. કાશ્મીરનો મુદ્દો પાકિસ્તાનની સેના અને આઈએસઆઈને પોતાની પ્રાસંગિકતા જાળવવા માટેનું એક હથિયાર બની ચુક્યો છે. મહત્વપૂર્ણ છે કે પાકિસ્તાન ખુદ જીઓપોલિટિકલ અને ગ્લોબલ જેહાદની પેદાશ છે.

જીઓપોલિટિકલ બીજું કારણ

કાશ્મીર સમસ્યાના મૂળમાં ભૂરાજકીય કારણો ઘણાં મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતના ભાગલા કરીને પાકિસ્તાન બનાવવું એક રીતે તત્કાલિન મહાસત્તા બ્રિટનની એક ગ્રેટગેમ હતી. બીજા વિશ્વયુદ્ધ બાદ મહાસત્તા તરીકે ઉદય પામેલા અમેરિકા અને તત્કાલિન સોવિયત રશિયા પણ યુનોમાં કાશ્મીરનો મુદ્દો ગયા પછી પોતપોતાના હિતોના આધારે અનુક્રમે પાકિસ્તાન અને ભારતની પડખે આવ્યા હતા. જમ્મુ-કાશ્મીરનો વિવાદ અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશોના વૈશ્વિક પ્રભાવને દક્ષિણ એશિયામાં ટકાવવા માટે મદદગાર લાગ્યો હતો. અફઘાનિસ્તાન અને ભારતના રાજકારણીઓ ઘણા મોટા પ્રમાણમાં કમ્યુનિઝમના પ્રભાવમાં હતા. ચીન પણ વિચારધારાત્મક આધારે સોવિયત રશિયાની સાથે ગણાતું હતું. જેથી કમ્યુનિઝમની સરહદ આગળ વધે નહીં અને પાકિસ્તાન પર પ્રભાવ જમાવે નહીં તેના માટે કાશ્મીર વિવાદ હેઠળ દ્વિધ્રુવીય વિશ્વમાં અમેરિકાએ પાકિસ્તાનને સતત વૈશ્વિક મંચો પર પ્રોત્સાહન આપવાનું કામ કર્યું હતું. અફઘાનિસ્તાનમાં સોવિયત રશિયાની લાલસેના આવી અને તેની સાથે જ અમેરિકાએ ગ્લોબલ જેહાદને પ્રોત્સાહન આપીને મુજાહિદ્દીનોને સોવિયત રશિયા સામે લડવા માટે હથિયારો અને નાણાં પણ આપ્યા હતા. તેની બાયપ્રોડક્ટરૂપે પાકિસ્તાને પણ કાશ્મીરમાં જેહાદ અને આઝાદીના આંચળા નીચે આતંકવાદને પ્રોત્સાહિત કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આતંકવાદ યથાવત છે. પરંતુ હવે કાશ્મીર વિવાદમાં ચીનનો પણ પ્રવેશ થયો છે. પાકિસ્તાન દ્વારા 1963માં કાશ્મીરના અક્સાઈ ચિન નજીકના ભૂભાગને ચીનને સોંપી દેવામાં આવ્યો છે. ચીને કારાકોરમ હાઈવે બનાવીને એક રીતે વર્ષો પહેલા કાશ્મીર વિવાદમાં પ્રવેશ કર્યો છે. હવે ચીન-પાકિસ્તાન ઈકોનોમિક કોરિડોર થકી પાકિસ્તાનમાં ચીન વ્યૂહાત્મક ઉમ્બાડિયા કરી રહ્યું છે. ગ્વાદર પોર્ટ થકી હિંદ મહાસાગર સુધી ચીન પહોંચ બનાવવા ઈચ્છી રહ્યું છે. તો સીપીઈસી દ્વારા ભારતની પશ્ચિમી સરહદે એક વ્યૂહાત્મક ખતરો પણ પેદા થઈ રહ્યો છે.

આ સિવાય ચીનની સેનાની કેટલીક ટુકડીઓ કથિતપણે પીઓકેમાં હોવાની પણ થોડા વર્ષો પહેલા ચર્ચા શરૂ થઈ હતી. તો પાકિસ્તાને ગિલગિત-બાલ્તિસ્તાનના વિવાદીત વિસ્તારને પોતાનું રાજ્ય જાહેર કરીને સીપીઈસી મામલે ચીનના ઈશારે કાર્યવાહી કરી છે. વુહાન ખાતેની વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ચીનના રાષ્ટ્રપ્રમુખ શી જિનપિંગની વાતચીત બાદ એક ચીની રાજદૂતે તો હદ કરી નાખી. ચીની રાજદૂતે ભારત, પાકિસ્તાન અને ચીનને કાશ્મીર વિવાદ પર વાતચીત કરવા જેવું સૂચન પણ કરી નાખ્યું હતું. જો કે ભારત સરકારે આ સૂચનને નકારી નાખ્યું છે. આ સિવાય જોર્ડનના નેતાની આગેવાનીવાળા યુએનએચઆરસીના રિપોર્ટમાં જમ્મુ-કાશ્મીરમાં કથિત માનવાધિકારનો હોબાળો મચાવીને ભારતીય સુરક્ષાદળો અને સરકારે નિશાને લેવાની કોશિશ પણ કરવામાં આવી છે.

ગ્લોબલ જેહાદ ત્રીજું કારણ

કાશ્મીર મુદ્દામાં ઈસ્લામિક જગતનું આંતરીક રાજકારણ પણ બેહદ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. માત્ર મુસ્લિમોની બહુમતી હોવાના નાતે ઈસ્લામિક જગતના કટ્ટરપંથી તત્વો અને કેટલાક ઈસ્લામિક દેશની સરકારો પેલેસ્ટાઈન સાથે કાશ્મીરની સરખામણી કરે છે. કાશ્મીરના નામે પાકિસ્તાન ઈસ્લામિક જગતમાં રાજકારણ ખેલીને યુએનએચઆરસી રિપોર્ટ જેવા ઉમ્બાડિયા કરવાની શક્તિ પણ ધરાવે છે. તાજેતરમાં ભારતના વડાપ્રધાનની ઈઝરાયલ મુલાકાતને પણ કાશ્મીર મામલે નવેસરથી જોર્ડનના નેતાની આગેવાનીવાળા યુએનએચઆરસીના રિપોર્ટમાં કથિત માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનના ઉલ્લેખની ચર્ચામાં સાંકળવામાં આવે છે. ભારતના વડાપ્રધાન પહેલી વખત ઈઝરાયલ ગયા હતા અને ઈઝરાયલની મુલાકાત લઈને પેલેસ્ટાઈન ગયા વગર તેઓ સ્વદેશ પાછા ફર્યા હતા. જો કે બાદમાં ભારતના વડાપ્રધાન પેલેસ્ટાઈનની મુલાકાતે ગયા હતા. પરંતુ તેમની મુલાકાત પહેલા પેલેસ્ટાઈનનો પાકિસ્તાન ખાતેનો રાજદૂત આતંકવાદી હાફિઝ સઈદની રેલીમાં સામેલ થયો હતો. પેલેસ્ટાઈને પોતાના રાજદૂતને પાકિસ્તાનમાંથી પાછો બોલાવી લીધો હતો અને બાદમાં ફરીથી તેની નિયુક્તિના પણ અહેવાલ હતા.

ઈસ્લામિક જગતના રાજકારણમાં ગ્લોબલ જેહાદ પણ એક મોટું ફેક્ટર છે. ગ્લોબલ જેહાદના નામે ઈસ્લામિક જગતમાં ચાલતા રાજકારણ હેઠળ પાકિસ્તાને કાશ્મીર વિવાદમાં ખૂબ ફાયદો ઉઠાવ્યો છે. અફઘાનિસ્તાનમાં સોવિયત રશિયાની લાલસેનાઓ સામે લડવા માટે ગ્લોબલ જેહાદિસ્ટો અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાનમાં મુજાહિદ્દીનોને તૈયાર કરવા માટે અમેરિકાના આશિર્વાદથી ડેરો જમાવીને બેઠા હતા. પાકિસ્તાનની સેના અને આઈએસઆઈએ ગ્લોબલ જેહાદિસ્ટો દ્વારા કાશ્મીરમાં આતંકવાદની આગ ચાંપવાની તક ઝડપી લીધી હતી. પાકિસ્તાની સેનાના બગલબચ્ચા જેવા હિઝબુલ મુજાહિદ્દીન, જૈશ-એ-મોહમ્મદ અને લશ્કરે તૈયબા દ્વારા જમ્મુ-કાશ્મીરમાં બેફામ હિંસાચાર ખેલાયો છે. પરંતુ હવે કાશ્મીરમાં ઈસ્લામિક સ્ટેટ જમ્મુ-કાશ્મીર એટલે કે આઈએસજેકેના આંચળા હેઠળ આઈએસઆઈએસ પણ દેખા દઈ રહ્યું છે. ભારત સરકારના સતત ઈન્કાર છતાં છેલ્લા ઘણાં પ્રદર્શનોમાં આઈએસજેકેના વાવટા આતંકીઓના સમર્થકોના હાથમાં જોવા મળ્યા છે. તાજેતરના એક એન્કાઉન્ટરમાં આઈએસજેકેના ચાર આતંકવાદીઓને સુરક્ષાદળોએ ઠાર કર્યો છે. આ સિવાય અલકાયદાની દક્ષિણ એશિયા ખાતેની આતંકી શાખા પણ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સક્રિય છે. આઈએસજેકે અને અલકાયદાના આતંકવાદીઓ કાશ્મીરમાં આઝાદીની લડાઈ અને પાકિસ્તાની આતંકી જૂથોને નકલી ગણાવીને ખિલાફતની વાતો કરી રહ્યા છે.

વોટ બેંકની રાજનીતિ ચોથું કારણ

કાશ્મીર સમસ્યાનું ચોથું કારણ ભારતની ઘરઆંગણાની વોટબેંકની રાજનીતિ છે. મુસ્લિમ વોટરો સામે લાળ પાડતા રાજકીય પક્ષોએ કાશ્મીરની સમસ્યાને વણસવા દીધી છે. 1948માં યુએનમાં જવું પણ મુસ્લિમ દેશોની સામે દ્રઢતાપૂર્વક વ્યવહાર કરવાની ભારતના તત્કાલિન રાજનેતાઓની અક્ષમતા જ દર્શાવે છે. તો 1971ના યુદ્ધમાં પૂર્વ પાકિસ્તાનને બાંગ્લાદેશમાં ફેરવી દેવાનું કૌવત દાખવવા છતાં આરબ દેશો સાથેની મિત્રતા નિભાવવા માટે ઈજીપ્ત, પેલેસ્ટાઈન, ઈરાક જેવા દેશોના તત્કાલિન નેતાઓને નારાજ નહીં કરવાના ઈરાદે કાશ્મીર સમસ્યામાં જૈસે-થેની સ્થિતિ જ રાખવાનું મુનાસિબ માનવામાં આવ્યું હતું. આરબ દેશોની સહાનુભૂતિ મેળવવાની લલક ભારતના અત્યાર સુધીના તમામ શાસકોમાં જોવા મળી છે. પેટ્રોલિયમ પેદાશો અને પેટ્રો ડોલરની તાકાતની આમા ઘણી મોટી ભૂમિકા રહેલી છે. આ સિવાય સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાન જેવા દેશો ભારતના શિયા અને સુન્ની મુસ્લિમ સમુદાયો પર પ્રભાવ પાડતા હોવાની પણ એક માન્યતા છે. ખાડી દેશોમાંથી આવતા નાણાં આવો પ્રભાવ પેદા કરી રહ્યા છે અને ભારતમાં પણ સલાફી વિચારધારાનો પ્રસાર કરીને તેને મજબૂત બનાવવાની કોશિશો થઈ રહી છે. આવી કોશિશો સામે આંખ આડા કાન કરીને રાજકીય પક્ષો વોટની રોકડી કરતા દેખાય છે. જેને કારણે કાશ્મીરમાં ઈસ્લામિક રેડિકલાઈઝેશને માઝા મૂકી છે અને કાશ્મીરમાં સલાફી આતંકવાદી જૂથો સક્રિય બની ગયા છે.

કાશ્મીરના નામે માત્ર મુસ્લિમોનો વોટબેંક તરીકે ઉપયોગ થાય છે. તેવું બિલકુલ નથી. હિંદુઓને પણ કાશ્મીરમાંથી કલમ-370 દૂર કરવાનું ગાજર બતાવીને અઢી દાયકાથી રાષ્ટ્રવાદી લાગણીઓ પર વોટ મેળવીને તાગડધિન્ના થઈ રહ્યા છે અને આ સિલસિલો આગળ પણ ચાલુ રહેવાનો છે. 2019ની ચૂંટણીમાં પણ સળગતું કાશ્મીર વોટરોને આકર્ષવાનો અને તેમની મદદથી ચૂંટણી જીતવાનો મુદ્દો હશે. વોટની હાટડી બની ચુકેલી કાશ્મીર સમસ્યાને ઉકેલવામાં એકપણ રાજકીય પક્ષને રસ નથી. નહીંતર બે વિધાન-બે પ્રધાનનો વિરોધ કરીને પોતાના જીવનનું બલિદાન કરનારા ડૉ. શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જી સાથે દ્રોહ કરીને આતંકવાદીઓ માટે કૂણી લાગણી ધરાવતી મહબૂબા મુફ્તિની પીડીપીનું ભાજપ દ્વારા રાજકીય પાણિગ્રહણ કરાયું ન હોત. કમને મહબૂબા મુફ્તિની પીડીપી સાથે રાજકીય તલાક લીધા બાદ પણ જોડતોડ દ્વારા જમ્મુ-કાશ્મીરમાં કથિતપણે સરકાર બનાવવાની બાલિશ કોશિશો થઈ રહી છે. શું ગિલગિત-બાલ્તિસ્તાનનું પાકિસ્તાને સ્ટેટ્સ બદલ્યું તેવું કંઈ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં કરવાની 56 ઈંચની છાતીવાળા રાજનેતાની કોઈ હિંમત નથી?

આતંક સામે ઝીરો ટોલરન્સનો દંભ

મોદી સરકારનો કાર્યકાળ (ચાર વર્ષ)

મે-2014માં આતંકવાદ સામે ઝીરો ટોલરન્સની નીતિના બણગાં ફૂંકતી નરેન્દ્ર મોદીની આગેવાનીવાળી ભાજપની સરકાર સત્તામાં આવી, ત્યારથી જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આતંકવાદી ઘટનાઓમાં પુરોગામી યુપીએ-ટુ સરકારના છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં જીવ ગુમાવનારાઓની સરખામણીએ 42 ટકાનો વધારો થયો છે. જ્યારે યુપીએ-ટુના છેલ્લા ત્રણ વર્ષની સરખામણીએ ભાજપની સરકારના પહેલા ત્રણ વર્ષના સમયગાળામાં આતંકી ઘટનાઓમાં શહીદ થનારા સુરક્ષાકર્મીઓની સંખ્યામાં 72 ટકાનો વધારો થયો છે. જ્યારે સિવિલયનના મોતની સંખ્યામાં 37 ટકા અને આતંકવાદીઓને ઠાર મારવામાં માત્ર 32 ટકાનો વધારો થયો છે. 16મી મે, 20014ના રોજ ભાજપે લોકસભાની ચૂંટણીમાં જીત મેળવી હતી. 26 મે, 2014ના રોજ નરેન્દ્ર મોદીએ વડાપ્રધાન પદે શપથગ્રહણ કર્યા હતા. આ વિશ્લેષણમાં 1 જૂન, 2014થી 21 મે, 2017ના ભાજપની સરકારના સમયગાળાની યુપીએ-ટુની મનમોહનસિંહની સરકારના 1 જૂન-2011થી 26 મે-2014 સુધીના સમયગાળાની સાથે સરખામણી કરવામાં આવી છે.

ભાજપના સાતમી એપ્રિલ-2014ના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં આતંકવાદ સામે ઝીરો ટોલરન્સની નીતિ અપનાવવાની વાત કરવામાં આવી હતી. પરંતુ મુફ્તિ મોહમ્મદ સઈદની સોફ્ટ સેપરેટિસ્ટ અને સોફ્ટ ટેરરિસ્ટ એજન્ડાવાળી પીડીપી સાથે ભાજપની ગઠબંધન સરકાર બનાવવામાં આવી હતી. ભાજપના નેતા સુબ્રમણ્યમ સ્વામી જેમને ઘણી વખત આતંકવાદીઓના ટેકેદાર જેવા ગણાવી ચુક્યા છે, તેવા મહબૂબા મુફ્તિને પણ પિતા મુફ્તિ મોહમ્મદ સઈદના નિધન બાદ જમ્મુ-કાશ્મીરના પહેલા મહિલા મુખ્યપ્રધાન બનાવવામાં ભાજપે મદદ કરી હતી. ભાજપે જ્યારે પીડીપી સાથે ગઠબંધન તોડયું તેના પહેલા પાકિસ્તાન સાથે લીસી-લીસી વાતચીત કરવાના ઈરાદે ભારતના વડાપ્રધાન કાબુલથી લાહોર પહોંચ્યા અને પોતાની સુરક્ષાને જોખમમાં નાખીને તેમણે નવાઝ શરીફની સાથે મુલાકાત પણ કરી હતી. આની પાછળ મહબૂબા મુફ્તિની પાકિસ્તાન સાથે સંબંધો સુધારવાની જીદ કારણભૂત હોવાનું માનવામાં આવે છે. તો રમઝાન માસમાં અચાનક સફળતાપૂર્વક ચાલી રહેલા આતંકવાદ વિરોધી ઓપરેશન ઓલઆઉટને થંભાવીને એકતરફી સસ્પેન્શન ઓફ ઓપરેશન અને સામાન્ય બોલચાલની ભાષામાં એક રીતે આતંકવાદીઓ સામે એકતરફી યુદ્ધવિરામ જાહેર કર્યો હતો. જો કે રમઝાનના સમયગાળામાં આતંકવાદીઓએ લગભગ 66 આતંકી ઘટનાઓ કરી હતી. ઈદની ઉજવણી માટે ઘરે આવી રહેલા ભારતીય સેનાના જવાન ઔરંગઝેબનું અપહરણ કરીને તેની આતંકીઓ દ્વારા કરપીણ હત્યા કરીને તેને શહીદ કરવામાં આવ્યો હતો. તો રાઈઝિંગ કાશ્મીરના એડિટર શુજાત બુખારી અને તેમના બે બોડીગાર્ડ્સને પણ આતંકવાદીઓએ ઈદ પહેલા ઠાર કર્યા હતા. ત્યારે નિશ્ચિતપણે આતંકવાદ સામે ઝીરો ટોલરન્સની વાતો અને વાયદાઓ પર સવાલ ઉઠે છે.

આતંકવાદ સામે ઝીરો ટોલરન્સના વાયદા સાથે મોદી સરકાર 26 મે, 2014થી સત્તામાં આવી છે. આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો 2014માં 28 નાગરિકો, 47 સુરક્ષાકર્મીઓએ જીવ ગુમાવ્યા અને 110 આતંકીઓને ઠાર મારવામાં આવ્યા હતા. 2014માં કુલ 185 લોકો જમ્મુ-કાશ્મીરમાં માર્યા ગયા હતા. 2015માં 17 નાગરિકો, 39 સુરક્ષાકર્મીઓ શહીદ થયા અને 108 આતંકી ઠાર થયા. કુલ 164ના 2015માં આતંકી ઘટનાઓમાં મોત નીપજ્યા છે. 2016માં 15 નાગરિકો અને 82 જવાનો શહીદ થયા, 150 આતંકીઓને ઠાર મારવામાં આવ્યા અને કુલ 247એ આતંકી ઘટનામાં જીવ ગુમાવ્યા હતા. તો 2017માં 40 નાગરિકો અને 80 જવાનો શહીદ થયા, 213 આતંકીઓને ઠાર મારવામાં આવ્યા અને કુલ 333એ 2017માં આતંકી ઘટનાઓમાં જીવ ગુમાવ્યા છે. પહેલી જુલાઈ-2018 સુધીમાં 41 નાગરિકોના મોત નીપજ્યા છે, 43 સુરક્ષાકર્મીઓ શહીદ થયા છે અને 108 આતંકીઓને ઠાર મારવામાં આવ્યા છે. એક જુલાઈ-2018 સુધીમાં આ વર્ષે 192એ આતંકી ઘટનાઓમાં જમ્મુ-કાશ્મીરમાં જીવ ગુમાવ્યા છે. 2012થી 2018ની પહેલી જુલાઈ સુધીના સમયગાળામાં 141 નાગરિકોના જીવ ગયા, 291 સુરક્ષાકર્મીઓ શહીદ થયા, 689 આતંકીઓ ઠાર થયા અને કુલ 1121ના આતંકી ઘટનાઓમાં જીવ ગયા છે.

કાશ્મીરમાં આતંકની આગ

વર્ષ            નાગરિક         સુરક્ષાકર્મી      આતંકી         કુલ

2014           28             47             110             185

2015           17              39             108            164

2016           15              82             150            247

2017           40             80             213            333

2018           41              43             108            192

કુલ             141             291            689            1121

યુપીએ-2નો કાર્યકાળ

2009માં 78 નાગરિકો, 64 સુરક્ષાકર્મી, 239 આતંકીઓ સહીત 381ના મોત નીપજ્યા હતા. 2010માં 47 નાગરિક, 69 સુરક્ષાકર્મી, 232 આતંકીઓ સહીત 348ના મોત નીપજ્યા હતા. 2011માં 31 નાગરિક, 33 સુરક્ષાકર્મી, 100 આતંકીઓ સહીત 164ના મોત નીપજ્યા હતા. 2012માં 11 નાગરિકો, 38 સુરક્ષાકર્મીઓષ 50 આતંકીઓ સહીત 99ના મોત થયા હતા. 2013માં 15 નાગરિકો, 53 સુરક્ષાકર્મીઓ, 67 આતંકીઓ સહીત 135ના મોત નીપજ્યા હતા. 2009થી 2013ના સમયગાળામાં કુલ 182 નાગરિકો, 257 સુરક્ષાકર્મીઓ, 945 આતંકીઓ સહીત કુલ 1127ના મોત નીપજ્યા હતા.

કાશ્મીરમાં આતંકની આગ

વર્ષ            નાગરિક        સુરક્ષાકર્મી      આતંકી         કુલ

2009          78             64             239            381

2010           47             69             232            348

2011           31              33             100            164

2012           11              38             50             99

2013           15              53             67             135

કુલ             182            257            945            1127

યુપીએ-1નો કાર્યકાળ

2004માં 707 નાગરિક, 281 સુરક્ષાકર્મીઓ 976 આતંકી સહીત 1964ના મોત નીપજ્યા હતા. 20005માં 557 નાગરિક, 189 સુરક્ષાકર્મીઓ, 917 આતંકીઓ સહીત 1663ના મોત નીપજ્યા હતા. 2006માં 389 નાગરિક, 151 સુરક્ષાકર્મીઓ, 591 આતંકીઓ સહીત 1131ના મોત થયા હતા. 2007માં 158 નાગરિકો, 110 સુરક્ષાકર્મીઓ, 472 આતંકીઓ સહીત 740ના મોત થયા હતા. 2008માં 91 નાગરિકો, 75 સુરક્ષાકર્મીઓ, 339 આતંકીઓ સહીત 505ના મોત નીપજ્યા હતા. 2004થી 2008 દરમિયાન 1902 નાગરિકો, 881 સુરક્ષાકર્મીઓષ 3295 આતંકીઓ સહીત 6003ના મોત નીપજ્યા હતા.

કાશ્મીરમાં આતંકની આગ

વર્ષ            નાગરિક         સુરક્ષાકર્મી      આતંકી         કુલ

2004          707            281            976            1964

2005          557            189            917            1663

2006          389            151             591            1131

2007          158            110             472            740

2008          91              75             339            505

કુલ             1902           881            3295          6003

વાજપેયી સરકારનો કાર્યકાળ

વાજપેયી સરકારના સમયગાળામાં 1998માં 889 નાગરિક, 236 સુરક્ષાકર્મી, 1318 આતંકી સહીત કુલ 2443 માર્યા ગયા હતા. 1999માં 873 આતંકી, 355 સુરક્ષાકર્મી, 1387 આતંકી સહીત 2615ના મોત નીપજ્યા હતા. 2000માં 847 નાગરિક, 397 સુરક્ષાકર્મી, 1956 આતંકી સહીત 3200ના મોત નીપજ્યા હતા. 2001માં 996 નાગરિકો, 536 સુરક્ષાકર્મીઓ, 2634 આતંકીઓ સહીત 4177ના મોત નીપજ્યા હતા. 2002માં 1008 નાગરિકો, 453 સુરક્ષાકર્મીઓ, 2215 આતંકીઓ સહીત 3676ના મોત નીપજ્યા હતા. 2003માં 795 નાગરિક, 314 સુરક્ષાકર્મીઓ, 1964 આતંકીઓ સહીત 3073ના મોત નીપજ્યા હતા.

કાશ્મીરમાં આતંકની આગ

વર્ષ            નાગરિક         સુરક્ષાકર્મી      આતંકી         કુલ

1998           889            236            1318           2443

1999           873            355            1387           2615

2000          847            397            1956           3200

2001           996            536            2645          4177

2002          1008           453            2215           3676

2003          795            314            1964           3073                             

કુલ             5408          2291           11485          19186

ચાર કાર્યકાળની સરખામણી

2014થી 2018ની પહેલી જુલાઈ સુધીમાં 141 નાગરિકો, 291 સુરક્ષાકર્મીઓ, 689 આતંકીઓ સહીત 1121ના મોત થયા છે. 2009થી 2013 સુધીમાં 182 નાગરિકો, 257 સુરક્ષાકર્મીઓ, 945 આતંકીઓ સહીત 1127ના મોત નીપજ્યા છે. જ્યારે 2004થી 2008 સુધીમાં 1902 નાગરિકો, 881 સુરક્ષાકર્મીઓ, 3295 આતંકીઓ સહીત 6003ના મોત નીપજ્યા હતા. જ્યારે 1998થી 2003 સુધીમાં 5408 નાગરિકો, 2291 સુરક્ષાકર્મીઓ, 11485 આતંકીઓ સહીત 19186ના મોત નીપજ્યા હતા.

કાશ્મીરમાં આતંકની આગ

વર્ષ            નાગરિક       સુરક્ષાકર્મી      આતંકી         કુલ

2014-18       141             291            689            1121

2009-13       182            257            945            1127

2004-08      1902           881            3295          6003

1998-03       5408          2291           11485          19186

આંકડાઓ ખુદ કાશ્મીરમાં આતંકની દસ્તાન વ્યક્ત કરે છે. ભારતીય સેના અને સુરક્ષાદળોએ બલિદાનો આપીને જમ્મુ-કાશ્મીરની સુરક્ષા કરી છે. હજી પણ ઈદ પહેલા પથ્થરબાજોના ટોળા વચ્ચે ફસાયેલી સીઆરપીએફની બસના દ્રશ્યો યાદ આવે છે. હથિયારો સાથેના સીઆરપીએફના જવાનો પથ્થરબાજોના પથ્થરો જીવને જોખમમાં નાખીને.. આત્મરક્ષાના અધિકારને બાજુએ મૂકીને સસ્પેન્શન ઓફ ઓપરેશનનું પાલન કરતા હતા. આ સીઆરપીએફના જવાનોની સરકારનો હુકમ માનવાની મજબૂરી જ હશે. કુલગામ જિલ્લામાં તાજેતરમાં સર્ચ ઓપરેશન વખતે સેનાની ટુકડી પર પથ્થરબાજોનો હુમલો થયો અને ફાયરિંગમાં સેનાએ ત્રણ પથ્થરબાજોને ઢાળી દીધા. હવે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં રાજ્યપાલ શાસન છે. પરંતુ પીડીપી-ભાજપની ગઠબંધન સરકારમાં મેજર લિતુલ ગોગાઈ અને અન્ય એક સૈન્ય અધિકારી પરની પથ્થરબાજો સામેની કાર્યવાહી બાદની એફઆઈઆર યાદ આવે છે. સેના અને સુરક્ષાદળોને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં એએફએસપીએ એટલે કે આર્મ્ડ ફોર્સિસ સ્પેશયલ પાવર એક્ટ હેઠળ વિશેષાધિકાર છતાં એફઆઈઆર કરવી માત્ર અને માત્ર તત્કાલિન મુખ્યપ્રધાન મહબૂબા મુફ્તિનું રાજકીય દબાણ કારણભૂત હતું. મહબૂબા મુફ્તિએ મુખ્યપ્રધાન પદેથી રાજીનામું આપતી વખતે પોતાની સિદ્ધિઓ વર્ણવતા કલમ-370ની સુરક્ષા કર્યાનું ગાઈ વગાડીને કહ્યુ હતું. તો અગિયાર હજાર જેટલા પથ્થરબાજોના કેસ પાછા ખેંચવાને પણ પોતાની સરકારની સિદ્ધિ ગણાવી હતી. મસરત આલમની જેલમુક્તિ અને જેલવાસ સુધીમાં જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ફરીથી અશાંતિનો તબક્કો શરૂ થયો હતો અને આતંકી બુરહાન વાનીના એન્કાઉન્ટર બાદ પાકિસ્તાન તરફથી ભાગલાવાદીઓનો ઉત્પાત વધ્યો છે. જેને કારણે આતંકી બુરહાન વાનીના એન્કાઉન્ટરની બીજી વરસીએ પવિત્ર અમરનાથ યાત્રાને કાયદો અને વ્યવસ્થાના કારણે સ્થગિત રાખવી પડી હતી. જમ્મુ-કાશ્મીરની આતંક સામે ઝીરો ટોલન્સના વાયદાની આ હકીકત છે. આખા દેશની એક જ માગણી છે- જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી આતંકનો સદંતર ખાત્મો. દેશમાંથી જેહાદીઓની સમાપ્તિ...

એક હિંદુની સલાહ માનો: અયોધ્યામાં રામમંદિર નિર્માણ કરો અને પાંડવ સાબિત થાવ

-     પ્રસન્ન શાસ્ત્રી

ભારતીય રાજનીતિના કુરુક્ષેત્રમાં ભગવાન કૃષ્ણની ભૂમિકામાં હિંદુઓ જ છે અને હિંદુઓ જ આ મહાભારતનો નિર્ણય કરવાના છે. ભગવાન કૃષ્ણની જેમ હિંદુઓએ ધર્મ અને અધર્મ વચ્ચેનો ભેદ સુપેરે પારખ્યો છે. હિંદુઓએ રાજનીતિના કુરુક્ષેત્રના ધૃતરાષ્ટ્ર, દુર્યોધન, દુશાસનોને જોયા છે. ભીષ્મને બાણશૈયા પર સૂતેલા પણ જોયા છે. હિંદુઓ માટે રાજનીતિના કુરુક્ષેત્રમાં પાંડવો એવા નેતા સાબિત થઈ શકે કે જેઓ અયોધ્યામાં રામમંદિરનું નિર્માણ કરે, અનુચ્છેદ-370 હટાવે અને સમાન નાગરિક ધારો લાગુ કરે. એક હિંદુ રાજનીતિના કુરુક્ષેત્રમાં ઉભેલા નેતાઓને સલાહ આપે છે કે અયોધ્યામાં રામમંદિરનું નિર્માણ કરો અને પોતાને પાંડવ સાબિત કરો. ધર્મની સ્થાપના માટે અને અધર્મના વિનાશ અર્થે મહાભારતનું યુદ્ધ કુરુક્ષેત્રમાં થયું હતું. આજે ભારતની રાજનીતિ કદાચ કુરુક્ષેત્ર બની ચુકી છે. રાજનીતિનો ધર્મ રાષ્ટ્રનીતિને મજૂબત કરીને રાષ્ટ્રના વાહકોને મજબૂત બનાવવાનો છે. પરંતુ કોણ જાણે કેમ ભારતની રાજનીતિમાં આવો ધર્મ અવાર-નવાર ચુકાયો છે. આઝાદી પહેલા અને પછી ભારતની રાજનીતિમાં સો ટચનું સોનું સમજીને લોકોએ ભરોસો મૂકેલા નેતાઓ બગભગતો સાબિત થઈ ચુક્યા છે. જેમની પાસેથી દેશે કોઈ મોટી અપેક્ષા રાખી ન હતી તેવા નેતાઓએ દેશને ઘણું આપ્યું છે. જો કે આવા નેતાઓની રાજનીતિ પર પણ પ્રશ્નો અવશ્ય છે. હિંદુની સલાહ પાંડવ સાબિત થવા માટે રાજનીતિના કુરુક્ષેત્રમાં ઉભેલા નેતાઓને કાને પહોંચાડતા પહેલા થોડું સિંહાવલોકન પણ કરીએ.

ઈન્દિરા ગાંધીએ પાકિસ્તાનના ટુકડા કર્યા, પણ ઈમરજન્સી અને તેમના નિધન બાદ શીખ વિરોધી રમખાણના મામલે રાજનીતિક પ્રશ્નો અવશ્ય થાય છે. રાષ્ટ્રહિતમાં ઓપરેશન બ્લૂસ્ટાર જેવો આત્મઘાતી નિર્ણય કરનાર ઈન્દિરા ગાંધીની રાજનીતિને કારણે જ ભિંદરાનવાલે જેવા તત્વો ફૂલ્યા-ફાલ્યા હોવાનું પણ ચોક્કસથી યાદ રાખવું પડે.

તો બાબરી નામનું કલંક મિટાવતી વખતે કારસેવકોને કલ્યાણસિંહે ઉત્તરપ્રદેશના મુખ્યપ્રધાન તરીકે તેમના પુરોગામી મુલાયમસિંહ યાદવના રસ્તે ચાલીને ગોળીઓ ચલાવવાનો હુકમ આપવા કરતા રાજીનામું આપવાનું પસંદ કર્યું હતું. પરંતુ કલ્યાણસિંહનું ભાજપમાં કોરાણે મૂકાવું અને સમાજવાદી પાર્ટીમાં જવું તથા પોતાની પાર્ટી બનાવીને ભાજપમાં પાછા ફરવા સુધીની રાજકીય ઘટના-દુર્ઘટનાઓને પણ યાદ રાખવી પડે. 6 ડિસેમ્બર, 1992માં તત્કાલિન વડાપ્રધાન પી. વી. નરસિમ્હારાવને પણ યાદ કરવા પડે કે બાબરીના કલંકને મિટાવવામાં તેમના દ્વારા કોઈ મોટી અડચણ પેદા કરવામાં આવી નહીં. ભારતના ઈઝરાયલ સાથે રાજદ્વારી સંબંધો શરૂ કરવાનું કામ પણ નરસિમ્હારાવે કર્યું હતું. નરસિમ્હારાવે ભારતની પરમાણુ શક્તિ વધારવાની તૈયારીઓ પણ પૂર્ણ કરી લીધી હતી અને સત્તા પરિવર્તન સમયે અટલ બિહારી વાજપેયીને તેની ગુપ્તપણે જાણકારી પણ આપી દીધી હતી. જેથી વાજપેયીની આગેવાનીવાળી એનડીએ સરકારે પોખરણમાં પરમાણુ પરીક્ષણો કરીને પાકિસ્તાન અને દુનિયાના બહેરા કાનમાં ભારતની શક્તિનો પડઘો પાડયો હતો. પરંતુ નરસિમ્હારાવની સરકારના કાર્યકાળમાં સ્વદેશીની ભાવના અને ઉદારીકરણના નામે આર્થિક અસમાનતાને આપવામાં આવેલા મહત્વને તથા તેના દ્વારા દેશના ઝડપી વિકાસદરની સાથે મૂલ્યાત્મક દુર્ગતિના દરમાં થયેલા વધારાને પણ માપવાનું ભૂલવું જોઈએ નહીં.

વાજપેયીની આગેવાનીમાં 24 પક્ષોની ટેકણ લાકડીએ સત્તામાં આવેલી એનડીએ સરકારે કારગીલ યુદ્ધ જીત્યું, પોખરણ-ટુમાં પરમાણુ પરીક્ષણો કર્યા, અમેરિકાના આર્થિક પ્રતિબંધો સામે અડગ અને અથગ રહીને દેશ માટે કામ કર્યું. પરંતુ સાથે એ પણ ભૂલવું જોઈએ નહીં કે વાજપેયીની સરકારના કાર્યકાળમાં જમ્મુ-કાશ્મીર સહીત દેશમાં આતંકી હુમલાની વણઝાર પણ વધી. કારગીલમાં પાકિસ્તાનના ઘૂસણખોરો ઘૂસવામાં સફળ થયા અને સરકારને ખૂબ મોટી જાણકારી મળી, ડિસઈન્વેસ્ટમેન્ટની નીતિઓ પણ વાજપેયીના કાર્યકાળમાં હંમેશા સવાલોના ઘેરામાં રહી છે. વાજપેયી સરકારમાં યશવંત સિંહા સરીખા નાણાં પ્રધાન સામે આરએસએસના વિચારક અને વરિષ્ઠ પ્રચારક દિવંગત  દત્તોપંતજી ઠેંગડીએ ક્રિમિનલ ફાઈનાન્સ મિનિસ્ટર કહીને બળાપો પણ કાઢયો હતો. દત્તોપંતજી ઠેંગડી સ્વદેશી આંદોલનના પ્રખર સ્ત્રોત હતા. વાજપેયી સરકાર રામમંદિર નિર્માણ કરીને રાષ્ટ્રનું સમ્માન પુનર્સ્થાપિત કરવાના મુદ્દે વાયદો કરવા છતાં પણ કંઈ ખાસ કરી શકી નહીં. જમ્મુ-કાશ્મીર મામલે પાકિસ્તાન અને આતંકવાદીઓ સામે કૂટનીતિક તથા જમીન પર કોશિશો કરવા છતાં પણ ઢીલા વલણની છાપને ભૂંસવામાં વાજપેયી સરકાર નાકામિયાબ રહી હતી. કંદહાર કાંડમાં મસૂદ અઝહર સહીતના ત્રણ આતંકવાદીઓને છોડવાના મામલે આજે પણ ભાજપને આતંકવાદ સામે કંઈ ખાસ ઉકાળી નહીં શકેલા કોંગ્રેસના નેતાઓ સામે સંરક્ષણાત્મક મુદ્રામાં આવી જવું પડે છે.

મનમોહનસિંહની આગેવાનીવાળી કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળ યુપીએ સરકારના દશ વર્ષના કાર્યકાળમાં ભ્રષ્ટાચાર, 26-11 જેવા આતંકી હુમલા અને હિંદુ આતંકવાદથી માંડીને ભગવા આતંકવાદ જેવા શબ્દોમાં મુસ્લિમ તુષ્ટિકરણની એકમાત્ર દિશામાં કરાયેલી કથિત સેક્યુલર રાજનીતિ પણ ભારતીય રાજનીતિમાં નેતાઓની એક મોટી નિષ્ફળતાથી વધુ કંઈ જ નથી. 2008ની મંદીમાં પણ ભારતનું અર્થતંત્ર ટકાવી રાખવું અને 14 કરોડ લોકોને ગરીબીની રેખાની ઉપર લઈ આવવાનું કામ પણ મનમોહનસિંહની નબળી ગણાતી સરકારના ફાળે જ જાય છે. જો કે મૌન રહીને મનમોહનસિંહે પાકિસ્તાન સામેની વાજપેયી સરકારની નીતિઓને આગળ વધારવાનું કામ કર્યું હતું. 2014માં દશ વર્ષના મનમોહનસિંહની સરકારના શાસનકાળમાં યુપીએની સરકારની જાહેરછાપના આધારે લોકો સત્તાનો નવો વિકલ્પ શોધી રહ્યા હતા અને આ વિકલ્પની શોધ આશા સાથે ભારતની જનતાએ કરી હતી.

મનમોહનસિંહની સરકારમાં મુસ્લિમ તુષ્ટિકરણ કરતી કથિત સેક્યુલર રાજનીતિના કારણે દેશમાં હિંદુઓની રાષ્ટ્રીય ભાવનાની લાગણીને અને ધાર્મિક આસ્થાઓને ખાસી ઠેસ લાગી હતી. રામસેતુ મામલે મનમોહનસિંહની સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એફિડેવિટ કરીને ભગવાન શ્રીરામ કપોળકલ્પિત હોવાનું જણાવ્યું, ત્યારે ખરેખર ભારતના 100 કરોડ હિંદુઓની આસ્થાને મોટી ઠેસ લાગી હતી અને અયોધ્યામાં ભગવાન શ્રીરામની જન્મભૂમિ પર રામમંદિર નિર્માણમાં આવતી અડચણોના કેટલાક કારણોની પણ પણ હિંદુઓને પુરી માહિતી મળી હતી. જમ્મુ-કાશ્મીર અને સમાન નાગરિક ધારા મામલે પણ મનમોહનસિંહની સરકારમાં સામેલ કોંગ્રેસ અને તેના સાથીપક્ષોની માનસિકતાએ પણ લોકોને ઘણી મોટી ઠેસ પહોંચાડી હતી. આવા સંજોગોમાં વિકલ્પ શોધી રહેલી દેશની જનતાએ ગુજરાતની રાજકીય ઘટનાઓ વચ્ચે નરેન્દ્ર મોદીને 2014માં વડાપ્રધાન પદે ખૂબ મોટી આકાંક્ષાઓ સાથે દિલ્હીની ગાદી સોંપી હતી.

આવી આશાઓમાં અચ્છે દિનના સૂત્રે જનતામાં મોટી આશા જગાવી હતી. જ્યારે ભાજપની ત્રીસ વર્ષ બાદ લોકસભામાં સ્પષ્ટ બહુમતીવાળી જીત થઈ, ત્યારે ખુદ નરેન્દ્ર મોદીએ પણ કહ્યુ હતુ કે અચ્છે દિન અને જનતાએ જવાબ આપ્યો હતો કે અચ્છે દિન આ ગયે. આજે મોદી સરકારને ચાર વર્ષનો સમયગાળો થઈ ચુક્યો છે. પરંતુ હજીપણ જનતાને પોતાની આકાંક્ષાઓ પુરી થતી દેખાઈ રહી નથી. અચ્છે દિન આ ગયેનો પ્રતિસાદ પુરતી જનતાએ છેલ્લે ફૂલપુર-ગોરખપુર જેવી પેટાચૂંટણીઓમાં ભાજપને રાજકીય સંદેશો આપવાની કોશિશો કરી છે. ગોરખપુર તો 29 વર્ષથી હિંદુત્વની રાજનીતિમાં યુપી ખાતેનું કેન્દ્રીય માનબિંદુ છે. પરંતુ અહીં પણ ભાજપની હાર થવી એક મોટી રાજકીય હોનારત તરીકે જાણકારો જોઈ રહ્યા છે. ગુજરાતની 2017ની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં પણ ખાસો મોટો સંદેશો આપવાની રાજ્યની જનતાએ કોશિશો કરી હતી. વિકાસના નામે ભલે રાજનીતિ ચલાવાય, પણ હિંદુત્વના પડઘા વગરનો વિકાસ લોકોને ખપતો નથી. વિકાસની રાજનીતિની ઈમારતમાં હિંદુત્વના પાયાની ઈંટ હચમચશે તો વિકસિત થયેલી રાજનીતિની ઈમારત કડડભૂસ થતા વાર નહીં લાગે તેવો સંદેશો પણ 2017માં ગુજરાતની ચૂંટણીમાં ભાજપની થયેલી જીતમાંથી પાર્ટીને લોકોએ આપવાની કોશિશ કરી છે. ગુજરાત હિંદુત્વની રાજનીતિનો સૌથી મજબૂત ગઢ હોવાને કારણે તેને હિંદુત્વની પ્રયોગશાળા તરીકે સેક્યુલર રાજનીતિના નીતિનિર્ધારકો દ્વારા વગોવવાની ઘણી કોશિશ થઈ છે. ગુજરાતની 2017ની ચૂંટણીમાં લગભગ વીસ વર્ષે રાજ્યમાં જાતિના નામે વોટનો વેપાર જોવા મળ્યો અને હિંદુત્વના મુદ્દાઓ ચિંતાજનક રીતે બાજુએ મૂકાયેલા રહ્યા હતા. જો કે ત્રિપુરામાં પણ 25 વર્ષ જૂની ડાબેરીઓની સત્તાને હટાવવામાં ભાજપને સફળતા મળી છે. પણ આ સફળતા ભાજપની જીત બાદ ત્રિપુરામાં તૂટેલાના લેનિનના પૂતળાથી સમજી શકાશે. ત્રિપુરામાં ભાજપને મળેલી જીત હિંદુઓની લાગણીઓની આકાંક્ષાના ઉછાળાથી મળેલી જીત છે.

પણ ભાજપના જૂના ગઢ બની ચુકેલા પશ્ચિમ-ઉત્તરના રાજ્યોમાં હિંદુઓની લાગણીઓ અને આકાંક્ષાઓને હજી સુધી સંતુષ્ટ થવાની શક્યતા દેખાઈ રહી નથી. તેને કારણે અહીં ખાસો અસંતોષ પણ જોવા મળી રહ્યો છે. આ અસંતોષ અનામતની માગણીના આંદોલનો, ખેડૂતોના આંદોલન અથવા અન્ય કોઈપણ સ્વરૂપે બહાર આવવાની કોશિશમાં છે. આવા અસંતોષમાં નોટબંધી અને જીએસટી જેવી વ્યવસ્થાઓને લાગુ કરવામાં થયેલી ચુકે ઈંજનનું કામ કર્યું છે. બેરોજગારી, ગરીબી તમામ ભારતની મૂળભૂત સમસ્યા છે. પરંતુ આ તમામ મૂળભૂત સમસ્યાઓના કારણરૂપ સમસ્યા છે સ્વાભિમાનયુક્ત રાષ્ટ્રભાવનાના સંવર્ધનમાં દાખવવામાં આવેલી ઉણપ.

દિલ્હીની જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી હોય કે જમ્મુ-કાશ્મીર હોય કે છેલ્લે અરરિયામાં આજેડીના નેતાની જીત હોય, રાષ્ટ્રવિરોધી અને પાકિસ્તાન તરફી સૂત્રોચ્ચારની કથિત ઘટનાઓની ચર્ચાઓ જોવા મળી છે. જો આવા સ્થાનો પર પાકિસ્તાન તરફી સૂત્રોચ્ચાર થતા હોય, ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચાર થતા હોય અને કાર્યવાહીના નામે લગભગ મીડું જોવા મળતું હોય એટલે કે આવા કૃત્યો કરનારને દાખલારૂપ સજા આપવામાં સરકાર સફળ થઈ શકતી નથી, તો કદાચ પુરોગામી સરકારો કરતા હાલની મજબૂત બહુમતી ધરાવતી સરકાર નબળી જ લેખાશે. સત્તામાં આવ્યાને ચાર વર્ષે પણ યુપીએના કાર્યકાળમાં કરવામાં આવેલા ટુજી સ્પેક્ટ્રમ કાંડના દોષિતોને સજા અપાવી શકાઈ નથી. યુપીએ સરકારના ભ્રષ્ટાચારના મોટા આંકડાની અવાર-નવાર ચર્ચાઓ થઈ છે. પણ હજી સુધી સજા સુધી આના માટે જવાબદારોને પહોંચાડવામાં ખાસ સફળતા મળી નથી. તો બીજી તરફ લલિત મોદી, વિજય માલ્યા, નીરવ મોદી અને મેહુલ ચોક્સી જેવા ફૂલેકાબાજો ફરાર થવામાં કામિયાબ થાય છે. શું આ કોઈ મજબૂત ગણાતી સરકારની મોટી નબળાઈ નથી?

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સરહદે પાકિસ્તાન દ્વારા બેફામ ફાયરિંગ અને જીવ ગુમાવતા નાગરિકો તથા શહીદ થતા સુરક્ષાદળોના જવાનો પણ જનતાના દિલોદિમાગને સૂન કરી રહ્યા છે. ચોક્કસ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં મરનારા આતંકવાદીઓની સંખ્યા સુરક્ષાદળના શહીદ થનારા જવાનોથી વધારે છે. પરંતુ શહીદ થનારા જવાનોનો આંકડો પણ પહેલાના વર્ષોની સરખામણીએ વધારે છે. પાકિસ્તાન ગોળીની ભાષા સમજે છે. તેની સાથે દોસ્તીની ખોટી કોશિશો કરવામાં સમય બગાડવાને કારણે પઠાનકોટ, ઉરી અને નાગરોટાના આતંકી હુમલા રોકી શકાયા નથી. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પથ્થરબાજી અને આતંકવાદને રોકી શકાયો નથી. સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક કરવા છતાં આતંકવાદી હુમલા અને પાકિસ્તાનની બંદૂકોને ચુપ કરાવી શકાઈ નથી. સર્જિકલ સ્ટ્રાઈકમાં ભારતીય સેનાની અપ્રતીમ બહાદૂરી છતાં તેની સામે ઉઠી રહેલા બેશરમ સવાલોને બંધ કરાવી શકાયા નથી.

ટ્રિપલ  તલાક સામે કાયદો લાવવો અને સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ પ્રમાણે કાયદો લાવવો સારું છે. પરંતુ તેની સાથે સવાલ પણ ઉભો થાય છે, દેશમાં બંધારણની સર્વોપરીતા સાબિત કરવા માટે કોમન સિવિલ કોડ લાવવાની દિશામાં સરકાર દ્રઢતાપૂર્વક આગળ વધવા માટે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવવા માટે શા માટે તૈયાર નથી? જમ્મુ-કાશ્મીરમાં કલમ-35-એ અને કલમ-370ની નાબૂદી કરીને પાકિસ્તાનવાદીઓની હિંસાને સમાપ્ત કરવા માટેની બંધારણીય ભાવના મુજબની કાર્યવાહી કરવામાં સરકાર કેમ આગળ વધતી દેખાઈ રહી નથી?

હજ સબસિડી સમાપ્ત કરીને તેને મુસ્લિમ કે લઘુમતીઓ માટે વાપરવાની વ્યવસ્થા જ ભારતની બંધારણીય ભાવના સાથે વિરોધાભાસ ઉભો કરે છે. ભારતના બંધારણે તમામ વર્ગના ગરીબોને એકસરખા ગણવાની વાત કરી છે. પણ શું આવી વ્યવસ્થાઓથી તમામ ગરીબોને સમાન સમજવાની બંધારણીય ભાવનાનું સંરક્ષણ થઈ રહ્યું છે? શું આવી વ્યવસ્થાઓ રાજકીય ગણતરીઓ અને મજબૂરીઓ વશ ઉભી કરાઈ રહી નથી? દેશમાં લઘુમતી કલ્યાણ મંત્રાલય અને લઘુમતી પંચ હોય કે લઘુમતીઓ માટેની બજેટમાં ફાળવણીનો મામલો હોય. આવી વ્યવસ્થાઓ બહુમતી અને લઘુમતીની વચ્ચેની ખાઈને વધારનારી વ્યવસ્થાઓ છે. શું ગરીબ કલ્યાણ મંત્રાલય અને ગરીબ કલ્યાણ પંચની વ્યસ્થા કરી શખાય નહીં? શું ગરીબી ઉન્મૂલન માટેની યોજનાઓ માટેના ફંડની ફાળવણીની બજેટીય વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવીને લઘુમતી માટેની બજેટ ફાળવણીની વ્યવસ્થાને હટાવી શકાય નહીં ?

હિંદુત્વવાદી રાજનીતિમાં વૈચારીક ભ્રષ્ટતતા ધરાવતા લોકોના આગમને તેની સામેના પડકારોને વધુ ઘેરા બનાવ્યા છે. રાજ્યસભામાં જે વ્યક્તિ ભગવાન રામ, વિષ્ણુ, હનુમાન અને માતા સીતા માટે બેફામ વાણીવિલાસ કરતો હોય, તેને ભાજપ સામેલ કરવો શું જોડતોડની રાજનીતિ અને વૈચારીક ભ્રષ્ટતાને પ્રોત્સાહીત કરવાનું કામ નથી ? તેની સાથે જ રામજન્મભૂમિ આંદોલનના શહીદોને ભૂલી જવા અને અયોધ્યામાં તંબુમાં છેલ્લા 27 વર્ષોથી બિરાજમાન રામલલાને ભૂલી જવાનું પાપ સત્તાના નશામાં ચકચૂરોએ કરવુ જોઈએ નહીં. રામલલા વિરાજમાનને ભવ્ય રામમંદિરમાં રામજન્મભૂમિ ખાતે સ્થાપિત કરવા નવા ભારતનું નિર્માણ હશે અને તે ન્યૂ ઈન્ડિયાથી વધુ મહાન હશે. ભારત વિકાસનું વિરોધી ક્યારેય રહ્યું નથી. પણ વિકાસની સાથે હિંદુ ઓળખ અને હિંદુ તત્વની અનુભૂતિ પણ બેહદ જરૂરી છે. એટલે વિકાસની રાજનીતિની ઈમારત ચણતી વખતે હિંદુત્વને બાજુએ હડસેલવાની વાત પણ હિંદુઓ હવે શાખી લેવાના નથી તેવી વાત પણ આજની રાજનીતિમાં સ્પષ્ટપણે તરી આવે છે.

ભાજપના નેતા સુબ્રમણ્યમ સ્વામીએ સરકારને પત્ર લખીને વટહુકમ લાવીને રામમંદિર મામલે સંસદમાં કાયદો લાવવાના માર્ગે આગળ વધવાની હાકલ કરી છે. જો ટ્રિપલ તલાક પર વટહુકમ આવી શકતો હોય, જો જમીન સંપાદન મામલે વટહુકમોની વણઝાર લાવી શકાતી હોય, તો રામમંદિર નિર્માણ માટે આમ કેમ કરી શકાય નહીં? વળી હિંદુઓએ 1984થી 2018 સુધી અયોધ્યામાં રામમંદિર નિર્માણ, જમ્મુ-કાશ્મીરમાં અનુચ્છેદ-370ને હટાવવી અને સમાન નાગરિક ધારા માટે જ તો ભાજપને મજબૂત બનાવ્યું છે. તો હવે ત્રીસ વર્ષ બાદ 2014માં પૂર્ણ બહુમતીથી સત્તામાં આવેલી મજબૂત સરકાર આવા ત્રણ રાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓને લાગુ કરવામાં દ્રઢતા દેખાડીને હિંદુઓની રાષ્ટ્રીય ઓળખની લાગણીને વાચા આપવા માટેનું રાષ્ટ્રીય કામ કરવા માટેની તૈયારી કરે. આ મુદ્દાઓ ભાજપના એજન્ડામાં 1984થી સામેલ છે.

એક હિંદુની સલાહ-

જાતિઓને પાછળ મૂકીને રાષ્ટ્રહિતમાં આગળ વધી ચુકેલા રાષ્ટ્રીય હિંદુને જાતિવાદી જાળમાં ફસાવનારા રાજનેતાઓએ અને વિકાસના નામે ઠગનારા રાજનેતાઓએ આ સલાહ ધ્યાનપૂર્વક વાંચવી. ભારતમાં પહેલા નકલી ધર્મનિરપેક્ષો અને અસલી ધર્મનિરપેક્ષોની લડાઈની વાત થતી હતી. પરંતુ હવે ભારતમાં નકલી હિંદુત્વવાદીઓ અને અસલી અસલી હિંદુત્વવાદીઓ વચ્ચેની રાજકીય લડાઈ શરૂ થઈ ચુકી છે. મંદિરો ગણવા માત્રથી કોઈ રાજનેતા ખુદને હિંદુ સાબિત કરી શકવાનો નથી. શ્રીરામજન્મભૂમિ પર રામમંદિર નિર્માણ માટે મંદિરો ગણતા રાજનેતાઓએ પણ પોતાના વલણોને સ્પષ્ટ કરવા પડશે. તેની સાથે જ સત્તામાં પહોંચ્યા પછી પોતાને અસલી ગણાવતા હિંદુત્વવાદીઓના પથભ્રષ્ટ થઈ જઈને નકલી હિંદુત્વવાદીઓ જેવી રાજકીય હરકતો પણ બંધ થવી જોઈએ. ભારત હવે અસલી હિંદુને સત્તામાં પહોંચ્યા પછી નકલી હિંદુ થતો જોવાની સ્થિતિમાં નથી. તેની સાથે જ કોઈપણ વ્યક્તિ રાષ્ટ્રીય હિતોનો બલિ આપીને મહાત્મા સાબિત થઈ શકે નહીં અને આવી પરવાનગી રાષ્ટ્ર ક્યારેય આપી શકે નહીં. એટલે રાષ્ટ્રસાધનામાં મહાત્મા સાબિત થવા કરતા દધીચિ ઋષિની ભૂમિકામાં પણ આવવાની કોશિશ થવી જોઈએ. બાકી ભારતમાં અસલી હિંદુઓની સંખ્યા અને શક્તિ બંને નકલી કે નકલી થતા હિંદુઓથી ઘણી વધારે છે. ભારતની રાજનીતિના કુરુક્ષેત્રમાં લડવા જઈ રહેલા મહાભારતમાં પાંડવ અને કૌરવ કોણ-નો નિર્ણય દેશના હિંદુઓએ કરવાનો છે અને ભારતના કોઈપણ રાજકારણીએ આને ભૂલવું જોઈએ નહીં. બાકી સ્માર્ટ સેક્યુલારિજમના નામે હિંદુઓની ઓળખ ભૂલાવવાની કોશિશ કરતા રાજકારણીઓ અને વિકાસવાદના નામે હિંદુઓને ઠગવાની કોશિશ કરનારા રાજકારણીઓએ ચેતીને રામમંદિરનું અયોધ્યા ખાતેની શ્રીરામજન્મભૂમિ પર રાષ્ટ્રમંદિરની તર્જ પર પાંડવ સાબિત થવા માટે નિર્માણ કરવું જરૂરી છે.