ટ્રિપલ તલાક મુસ્લિમોની સમસ્યા હિંદુ મહિલાઓની સમસ્યા સામું જોવો-દેશ સામું જોવો

ટ્રિપલ તલાક મુસ્લિમોની સમસ્યા

હિંદુ મહિલાઓની સમસ્યા સામું જોવો-દેશ સામું જોવો

-         પ્રસન્ન શાસ્ત્રી

ભારત સરકારના પ્રધાનો અને રાજકીય પક્ષો વચ્ચે તાજેતરના દિવસોમાં મુસ્લિમ મહિલાઓની સમસ્યા પર ખૂબ ચિંતા વ્યક્ત કરતા ચિંતન થઈ રહ્યા છે. સારી વાત છે કે મુસ્લિમ મહિલાઓની ચિંતા કરવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. મામલો છે, ત્રણ વખત એક સાથે તલાક કહીને મુસ્લિમ મહિલાને તેના પતિ દ્વારા છૂટાછેડા આપવાની પ્રથાનો.

કુપ્રથાને પ્રોત્સાહનથી તુષ્ટિકરણ-

ભારતનું શાસન ભારતીય બંધારણ પ્રમાણે ચાલે છે. ભારતના બંધારણમાં સામાજિક ન્યાયને ઘણું પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું છે. ટ્રિપલ તલાક નામે ઓળખાતી કુપ્રથાને મજહબી પરંપરા અને માન્યતા સાથે જોડીને મુલ્લાઓએ ભારતમાં ઈસ્લામને બાનમાં લીધો છે અને આવી કુપ્રથાને ટેકો આપીને તેમના દ્વારા મુસ્લિમ મહિલાઓ સાથે અન્યાયપૂર્ણ વર્તન થઈ રહ્યું છે. આ વર્તન આઝાદીના 70 વર્ષ સુધી ચુપચાપ જોવામાં આવ્યું છે. હવે તેની ચર્ચા થઈ રહી છે. જો કે દુનિયાના પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, ઈજીપ્ત સહીતના વીસ ઈસ્લામિક દેશો ભારતના મુલ્લાઓના કહેવા પ્રમાણેની ટ્રિપલ તલાકની કુપ્રથાને પ્રતિબંધિત કરી ચુક્યા છે. પરંતુ વોટબેંકના રાજકારણમાં તુષ્ટિકરણથી તગડા બનેલા મુલ્લાઓએ ભારતના મુસ્લિમ સમાજમાં કોઈપણ પ્રકારના સુધારાની તમામ સંભાવનાઓને ખતમ કરી નાખી છે.

1947માં હિંદુ રાષ્ટ્રવાદનો ભય દેખાડીને પાકિસ્તાન નામના બે ટુકડા કાપી નાખનારા જિન્નાવાદી માનસિકતાના બીજો ધરાવતા મુલ્લાઓએ ભારતમાં આઝાદીના 70 વર્ષે મુસ્લિમ સમાજમાં ભારતના બંધારણ પ્રમાણેનો સામાજિક ન્યાય સ્થાપિત કરી શકાય તેવી એકપણ બાબતને પ્રસ્થાપિત થવા દીધી નથી. તેમા મુસ્લિમ મહિલાઓને અન્યાય રૂપ ટ્રિપલ તલાક, બહુવિવાહ, હલાલા કે તેના જેવી અન્ય કોઈપણ પ્રકારની કુપ્રથાઓ હોય. ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ પર્સનલ લૉ બૉર્ડ દ્વારા  સુપ્રીમ કોર્ટમાં એફિડેવિટ દાખલ કરીને કહેવામાં આવ્યુ છે કે આવી પરંપરાઓ તેમનો ધાર્મિક અધિકાર છે અને તેમા કોઈપણ દખલગીરી કરી શકે નહીં.

મુસ્લિમોમાં સુધારાવાદી આંદોલનો નિષ્ફળ-

ભારતનું બંધારણીય રાજ્ય સેક્યુલર છે. પરંતુ સેક્યુલારિઝમનો અર્થ સ્ટેટ વિધિન સ્ટેટની સ્થિતિ એમ થતો નથી. ભારતમાં હિંદુ પર્સનલ લૉ, મુસ્લિમ પર્સનલ લૉ જેવા સમુદાયોનો આગવા કાયદાઓ છે. આ પર્સનલ લૉને કારણે ભારતમાં કદાચ સ્ટેટ વિધિન સ્ટેટ જેવી સ્થિતિ છે. ભારતના બંધારણમાં લિખિત સામાજિક ન્યાયને લાગુ કરવામાં આવી સ્ટેટ વિધિન સ્ટેટની સ્થિતિઓ માત્ર અડચણ નથી, પણ બંધારણની પ્રભુસત્તાને પડકાર છે. ભારતની 125 કરોડની વસ્તીમાં 18 કરોડ મુસ્લિમો છે. 18 કરોડ મુસ્લિમો વિકાસની દોડમાં પાછળ રહી જવાને કારણે ભારત પણ વિકાસની દોડમાં પાછળ રહેશે તેવી દલીલો અને તર્કો અવાર-નવાર સાંભળવામાં આવ્યા છે. પરંતુ ભારતના મુસ્લિમો પછાત શા માટે છે? તેની ચર્ચા ક્યારે કરવામાં આવી નથી. ભારતમાં હિંદુ અને મુસ્લિમ પર્સનલ લૉને જોવો તો આઝાદીના સાત દાયકામાં હિંદુ પર્સનલ લૉની અંદર દહેજપ્રથા, સતીપ્રથા, બાળલગ્નો, ઘરેલુ હિંસા, વારસાઈ અધિકારો સહીતના આમૂલચૂલ પરિવર્તનો પરંપરાઓને મઠારીને કરવામાં આવ્યા છે. પરંતુ મુસ્લિમ પર્સનલમાં આવા સુધારાઓ નહીવત અથવા તો બિલકુલ થયા નથી. એટલે કે સામાજિક સુધારણાના મામલામાં ભારતનો મુસ્લિમ સમુદાય હિંદુ સમુદાયથી કોસો દૂર છે અને આ એક ષડયંત્ર છે.

સુધારાવાદી આંદોલનો ભારતના મુસ્લિમોમાં ચાલે નહીં તેના માટે વોટબેંક પોલિટિક્સના માંધાતાઓ તેમને પગ માથા વગરના તર્કો આપીને સુધારાવાદી બનતા રોકવા માટે કટ્ટરવાદની ધરી સાથે જોડી રાખવાનું કામ કરી રહ્યા છે. કટ્ટરવાદની ધરી સાથે જોડાયેલો મુસ્લિમ સમુદાય આતંકવાદ અને ધાર્મિક ઉન્માદ પેદા કરવાની શક્યતાઓ વધારે છે. પરંતુ વોટબેંકની ચિંતા કરનારાઓને આની ચિંતા બિલકુલ નથી. આતંકવાદ પેદા થાય કે ધાર્મિક ઉન્માદ બસ વોટની ખેતી કરનારાઓને માત્ર વોટની દરકાર છે. મુસ્લિમ સમાજમાંથી સુધારાવાદી આંદોલન માટેના અવાજના ઉઠવાની તમામ શક્યતાઓને ભારતના વોંટબેંકના રાજકારણે ખતમ કરી નાખી છે.

કટ્ટરવાદને છાવરતું વોટબેંક પોલિટિક્સ-

કેટલાક ઉદાહરણોથી સમજવાની કોશિશ કરીએ, મુંબઈમાં આવેલી હાજી અલીની દરગાહમાં મહિલાઓના પ્રવેશની ભૂતકાળમાં છૂટ હતી. પરંતુ તેને થોડા વર્ષોથી પ્રતિબંધિત કરાઈ હતી અને આ મામલે થોડીક મુસ્લિમ મહિલાઓ સાથે મળીને હિંદુ સામાજિક કાર્યકર્તા દ્વારા દરગાહમાં મહિલાના પ્રવેશ માટેની લડત ચલાવવામાં આવી અને કોર્ટના હસ્તક્ષેપ બાદ મહિલાઓને પ્રવેશ મળી શક્યો. પરંતુ મુસ્લિમ સમાજના કટ્ટરવાદી અવાજમાં સુધારાવાદી અવાજ લગભગ ઘૂંટાઈ ગયો હતો.

બોલીવુડના સિંગર સોનુ નિગમે મસ્જિદોમાંથી લાઉડ સ્પીકરની મદદથી થતી આજાનને કારણે પોતાની ઉંઘ ખરાબ થતી હોવાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો.. પણ તેની સામે ફતવો જાહેર કરવામાં આવ્યો અને માથું મુંડાવીને જોડાનો હાર પહેરાવા સુધીની વાત કરવામાં આવી. મસ્જિદો પર લાઉડસ્પીકર દ્વારા અજાનના મામલે ઘણી કોર્ટોએ પણ ધ્વનિ પ્રદૂષણ સંદર્ભેના અવલોકનો આપતી ટીપ્પણી કરી છે. પરંતુ નવરાત્રિના સમયે દશ વાગ્યા બાદ ગરબા અને દિવાળીમાં ફટાકડા સામે વાંધો ઉઠાવનારા લોકો મસ્જિદો પર લાઉડ સ્પીકરના ઉપયોગને કારણે થઈ રહેલા ધ્વનિ પ્રદૂષણ મામલે સેક્યુલર હોવાનો દંભ કરીને મજહબી દાદાગીરી સામે મોંઢામાં મગ ભરવાનું કામ કરે છે.

ગૌહત્યાને ભારતના હિંદુઓ મોટું પાપ ગણે છે. ગાયની સાથે હિંદુઓની ધાર્મિક આસ્થા જોડાયેલી છે. પરંતુ પોતાની આસ્થાના મામલે આક્રમક થનારા મુસ્લિમ કટ્ટરપંથીઓ અન્ય ધર્મની આસ્થાનો અનાદર કરવો પોતાનો મજહબી અધિકાર ગણાવે છે. ગૌહત્યા પ્રતિબંધ ફરમાવતા કાયદાઓ હોવા છતાં તંત્રનો ખોફ રાખ્યા વગર ગોતસ્કરી અને ગૌહત્યા બેફામપણે કરીને બાદમાં ગૌરક્ષકોને બદનામ કરતી દાદાગીરી કરવાનું પણ ચુકવામાં આવતું નથી.

ભારતમાતા કી જય અને વંદેમાતરમ ભારતની આઝાદીના શ્વાસેશ્વાસમાં વણાયેલા છે. પરંતુ વંદેમાતરમ ગાવું પોતાની મજહબી માન્યતાઓ વિરુદ્ધ હોવાની વાત કરવાનું કટ્ટરવાદી મુસ્લિમો ચુકતા નથી. વંદેમાતરમના અનાદરની ઘટના અને ભારતમાતા કી જય બોલવાથી પેટમાં દુખાવો ઉપડતો હોય તેવી ઘટનાઓ કટ્ટરવાદી મુસ્લિમો અને તેમને છાવરતા સેક્યુલર દંભીઓ થકી તાજેતરમાં ઘણી વખત સામે આવી છે.

કટ્ટરવાદી મુસ્લિમો દ્વારા અપાતા તમામ કુતર્કોને ભારતની સાંસ્કૃતિક વિવિધતા સાથે જોડીને તેને ધાર્મિક આઝાદીમાં ખપાવવાની કોશિશ કરવામાં આવે છે. પરંતુ સાંસ્કૃતિક વિવિધતા માટેના સેક્યુલર દંભીઓ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવતા ખ્યાલ ખતરનાક છે. બોલો રાષ્ટ્રવાદની અભિવ્યક્તિ માટે ભારતમાતા કી જય અને વંદેમાતરમ બોલવાની જરૂર નહીં હોવાના કુતર્કો અપાય છે. ગૌહત્યાને ભોજનના અધિકાર સાથે ખપાવાનો કુતર્ક અપાય છે. પરંતુ સવાલ એટલો છે કે ભારતની સંસ્કૃતિને ખતમ કરે તેવી બાબતને સાંસ્કૃતિક વિવિધતા ગણીને તેને છાવરવાની મૂર્ખામી શા માટે કરવામાં આવે છે? જેને સાંસ્કૃતિક વિવિધતાના નામે છાવરવામાં આવે છે, તેની અંદર દેશદ્રોહની વૃત્તિ-પ્રવૃત્તિના બીજ અંકુરિત થવાની સંભાવનાઓ રહેલી હોવાનું વોટબેંકના પોલિટિક્સમાં શા માટે ભૂલી જવાય છે?

ટ્રિપલ તલાક દૂર કરવાની પહેલ મુસ્લિમો કરે-

તમામ સ્તરે બંધારણીય અધિકારીઓની દુહાઈ આપી રહેલા મુસ્લિમ નેતાઓ અને સેક્યુલરિઝમનો દંભ કરનારી ટોળકી મુસ્લિમ મહિલાઓને બંધારણમાં નિહિત સામાજિક ન્યાય અપાવવાના મામલે ભેદી મૌન પાળવાનું પસંદ કરે છે. મુસ્લિમ મહિલાઓ અને મુસ્લિમ સમાજના બિનકટ્ટરવાદી લોકોએ વિચારવાની જરૂર છે કે તેમના સમાજ માટે ટ્રિપલ તલાક સહીતની કુપ્રથાઓને ચાલુ રાખવાની જીદ તેમના સમાજ માટે ફાયદાકારક છે કે નુકસાનકારક? મુસ્લિમ સમાજના લોકો અને મુસ્લિમ સમાજની મહિલાઓએ તેમની સાથે મુલ્લાઓની દાદાગીરીથી થઈ રહેલા સામાજિક અન્યાય સામે સુધારણા કરવા માટે અવાજ ઉઠાવીને સરકાર સામે રજૂઆત કરવી જોઈએ.

ટ્રિપલ તલાક હિંદુઓની સમસ્યા નથી-

ટ્રિપલ તલાકનો મામલો હિંદુ સમાજ અથવા હિંદુ મહિલાઓ સાથે જોડાયેલો મામલો નથી. ચોક્કસપણે લવજેહાદનો ભોગ બનીને મુસ્લિમ સાથે લગ્ન કરનારી હિંદુ મહિલાઓ સાથે ટ્રિપલ તલાકનો મામલો જોડાયેલો છે. જો કે કોર્ટે આવી હિંદુ મહિલાઓની ટ્રિપલ તલાક મામલે અરજીને સાંભળવાનો ઈન્કાર કરી દીધો છે. ત્યારે મુસ્લિમ મહિલાઓના સામાજિક ન્યાય માટે ખૂબ ચર્ચાઓ કરનારા હિંદુ સામાજિક-રાજકીય નેતાઓએ હિંદુ મહિલાઓની સમસ્યાઓની વિશેષ ચિંતા કરવાની જરૂર છે.

હિંદુ મહિલાઓને સમસ્યામાં ફસાતી બચાવો-

બદલાયેલા સામાજિક પરિવેશમાં સૌથી વધારે ચિંતા પશ્ચિમી પવનને કારણે આધુનિકીકરણના નામે પ્રવેશી ચુકેલી સ્વચ્છંદતા નામની ફોરવર્ડનેસ સામે જાગૃતિ ઉભી કરવા માટે હિંદુ નેતાઓ અને અગ્રણીઓએ વિશેષ પ્રયાસો કરવાની જરૂર છે. હિંદુ બેન-દીકરીઓને પીડિત બનતી અટકાવવા માટે બોલીવુડની ફિલ્મોમાં મુસ્લિમ અભિનેતાઓ અને હિંદુ અભિનેત્રીઓના લવસીનને કારણે લવજેહાદને મળી રહેલા પ્રોત્સાહન સામે જાગરૂકતા ઉભી કરવા માટેની પુરજોર કોશિશો કરવાની તાત્કાલિક જરૂરત છે. હિંદુ મહિલાઓને ખાસ કરીને ટ્રિપલ તલાકના મુસ્લિમ પુરુષોને મળેલા અધિકારની વાત સમજાવીને તેમને લવજેહાદનો ભોગ બનતી અટકાવવાની કોશિશ કરવાની જરૂર છે.

ભારતમાં મહિલાઓની મર્યાદાભંગ અને બળાત્કારના કિસ્સાઓમાં ધરખમ વધારો થઈ રહ્યો છે. આવી ઘટનાઓમાં ભોગ બનનારી મહિલાઓ મોટાભાગે હિંદુ સમુદાયની હોય છે અને તેમની ચિંતા પણ ટ્રિપલ તલાક પર છાતી પીટીને હાયતોબા મચાવનારા હિંદુ નેતા અને અગ્રણીઓએ કરવી જરૂરી છે. લીવ ઈન રિલેશનશીપની તરફદારી કરનારા અને રાધા-કૃષ્ણના ઉદાહરણ આપતી ટોળકીને હિંદુ યુવતીઓ સમક્ષ ઉજાગર કરીને તેમને આવા કુચક્રમાં ફસાતી રોકવા માટે શાળા-કોલેજોમાં વિશેષ જાગરૂકતા અભિયાનોની જરૂરત છે. ગુજરાત, કેરળ, ઉત્તરપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાનથી માંડીને પશ્ચિમ બંગાળ, આસામ સહીતના ભારતના રાજ્યોમાં મુસ્લિમ યુવકો દ્વારા હિંદુ નામ રાખીને હિંદુ યુવતીઓને પ્રેમજાળમાં ફસાવવાની લવજેહાદની પ્રવૃત્તિઓ મોટાપ્રમાણમાં ચાલી રહી છે. આવી બાબતો રાજકીય રીતે પણ ખૂબ ગાઝી છે. આવી પ્રવૃત્તિઓને ખાળવા માટેના સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક ઉપાયો સાથે રાજકીય રાહે પણ વિકલ્પો વિચારવાની જરૂરિયાત છે. ઉત્તરપ્રદેશમાં એન્ટિ-રોમિયો સ્ક્વોર્ડ બની છે. આવી એન્ટિરોમિયો સ્ક્વોર્ડ અન્ય રાજ્યોમાં પણ બનવી જોઈએ કે નહીં, તેની પણ સમીક્ષા કરવાની જરૂર છે.

હિંદુ મહિલાઓને હિંદુ સમાજ, હિંદુ સંસ્કૃતિ અને હિંદુ ધર્મના મૂલ્યો પ્રત્યે જાગરૂક કરવી એક મોટી દેશસેવા છે. ફિલ્મોની અસરતળે હિંદુ યુવતીઓ જાણે-અજાણે પોતાના સામાજિક મૂલ્યોને વિસરાવીને કોઈ ષડયંત્રનો ભોગ બનીને કુચક્રમાં ફસાય નહીં તેના માટેની કોશિશો સામાજિક-સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્રમાં રહેલા સંગઠનોએ આક્રમક રીતે કરવી જરૂરી છે.  હિંદુ નેતાઓ અને અગ્રણીઓ માટે હિંદુ મહિલાઓની ચિંતા મુસ્લિમ મહિલાઓના ટ્રિપલ તલાક કરતા મોટો મુદ્દો છે. મુસ્લિમ મહિલાઓને ન્યાય અપાવવો કે નહીં, આ મામલો મુસ્લિમ સમાજના સુધારાવાદી લોકો અને સરકારે જોવાનો મામલો છે. વળી મુસ્લિમ સમાજની ટ્રિપલ તલાકથી ત્રસ્ત મુસ્લિમ મહિલાઓ ન્યાયની અપેક્ષા રાખતી હોય, તો તેઓ હિંદુ બની જાય તેમને ન્યાય ચોક્કસપણે મળશે..

સમાન નાગરિક ધારો લાગુ કરો-

ટ્રિપલ તલાક એક સામાજિક દૂષણ છે. આવા દૂષણોને અટકાવવા માટે સરકાર પણ સમાન નાગરિક ધારાને લાગુ કરે. બંધારણના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતોમાં સમાન નાગરિક ધારો લાવવો બંધારણના ઘડવૈયાઓનું સપનું હતું. આ સપનાને પૂર્ણ કરવા માટે સરકારને જનતા પૂર્ણપણે સમર્થન આપશે. તેની સાથે સમાન નાગરિક ધારો ભારતમાં સ્ટેટ વિધિન સ્ટેટની સ્થિતિમાં કટ્ટરવાદી મુલ્લાઓની મજહબી અધિકારોના નામે થઈ રહેલી દાદાગીરીને પણ રોકી શકશે. જો કે સમાન નાગરિક ધારા માટે વાચાળતા કરતા રાજકીય ઈચ્છાશક્તિની વધારે જરૂર છે. શાહબાનો કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા મુસ્લિમ મહિલાને ન્યાય આપવામાં આવ્યો હતો અને સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાને સંસદની અંદર રાજીવ ગાંધીની તત્કાલિન સરકારે બદલી નાખ્યો હતો અને અહીંથી જ તો મુસ્લિમ મહિલાઓને અન્યાય પર મ્હોર મારવામાં આવી હતી. આ ભૂલને સુધારવાની હજીપણ ભારતના રાજનેતાઓ અને સંસદ પાસે તક છે.

રાજકીય ઈચ્છાશક્તિ માટે પુતિનમાંથી પ્રેરણા લઈ શકાય-

પ્રેરણાની કોઈ ઉણપ હોય કે પરંપરાગત વૈચારીક પ્રેરણાસ્ત્રોતો સુકાઈ ગયા હોય, તો રાજકીય ઈચ્છાશક્તિનું ઉદાહરણ મેળવવા માટે વિદેશી નેતાઓ તરફ પણ પ્રેરણા માટે નજર દોડાવી શકાય છે. રશિયાની સંસદમાં રાષ્ટ્રપ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિને રશિયામાં રહેતી મુસ્લિમ લગુમતીઓને સ્પષ્ટ સંદેશો આપ્યો હતો. આ સંદેશા બાદ પુતિનને પાંચ મિનિટ સુધી તાળીઓના ગડગડાટ વચ્ચે સ્ટેન્ડિંગ ઓવેશન મળ્યું હતું.

રશિયાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિને રશિયન મુસ્લિમોને સંદેશો આપ્યો હતો કે રશિયામાં રશિયનની માફક જીવો. કોઈપણ ઠેકાણેની કોઈપણ લઘુમતી રશિયામાં કામ કરવા અને રહેવા ઈચ્છે છે, તો તેમણે રશિયન બોલવી પડશે અને રશિયાની સંસ્કૃતિનું સમ્માન કરવું પડશે. પરંતુ તેઓ શરિયાના કાયદાને પસંદ કરીને મુસ્લિમ બનીને રહેવા માગતા હોય, તો તેઓ તેમને ચોખ્ખી સલાહ આપે છે કે તેઓ એવા દેશમાં જાય કે જ્યાં શરિયા રાજ્યનો કાયદો હોય. રશિયાના પ્રમુખ પુતિને અલગતાવાદી માનસિકતા ધરાવતી મુસ્લિમ લઘુમતીને સંદેશો આપ્યો હતો કે રશિયાને મુસ્લિમ લઘુમતીઓની જરૂર નથી. લઘુમતીઓને રશિયાની જરૂર છે અને રશિયા તેમને વિશેષાધિકાર આપશે નહીં અથવા તો તેમની માન્યતા મુજબ કાયદાકીય ફેરફાર પણ નહીં કરે. તેના માટે તેઓ ભેદભાવનો કેટલોય મોટો દેકારો મચાવે, પણ તેની પરવાહ નથી. રશિયાની સંસ્કૃતિનો અનાદર બિલકુલ શાખી લેવાશે નહીં. પુતિને એમ પણ કહ્યુ હતુ કે જ્યારે આ માનનીય સંસદીય સંસ્થા નવો કાયદો બનાવવાનું વિચારે, ત્યારે તેઓ રશિયાના રાષ્ટ્રીય હિતોને સર્વોપરી રાખે અને ધ્યાનમાં રાખે કે મુસ્લિમ લઘુમતીઓ રશિયન નથી.

ઉદારવાદને કારણે વકરે છે મુસ્લિમ કટ્ટરપંથ-

ભારતમાં મુસ્લિમ કટ્ટરપંથને રાષ્ટ્રવાદના મજબૂત થવાનું કારણ માનવામાં આવે છે. પરંતુ રશિયાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિને કહેલી વાતનું તાત્પર્ય સ્પષ્ટ છે. પશ્ચિમી દેશો અને અમેરિકાના ઉદારવાદી સમાજો અને વાતાવરણમાં મુસ્લિમ લઘુમતીઓ કટ્ટરવાદથી આતંકવાદના માર્ગે આગળ વધી છે. પુતિને પોતાના સંદેશામાં રશિયામાં રહેવા માગતા મુસ્લિમોને વિશેષ ધાર્મિક અધિકારો વગર રશિયાની સંસ્કૃતિ સાથે ઐક્ય સાધવાની સલાહ આપી છે. પુતિને શરિયાના કાયદાની માગણી કરતા મુસ્લિમોને રશિયામાં રહેવા માટે રશિયાના બંધારણીય કાયદા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નહીં હોવાનો સંદેશો આપ્યો છે.

ભારતમાં બંધારણની સર્વોચ્ચતા-

ભારતની જીવનપદ્ધતિમાં રહેલા સેક્યુલારિઝમનું સ્થાન રાજકીય સેક્યુલારિઝમે લીધું છે. ભારતના રાજકારણમાં મુસ્લિમ વોટબેંકને છાવરવા માટે ભારતીય સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓને ઉતારી પાડવાની એક હોડ છેલ્લા સાત દાયકાથી ચાલી છે. ત્યારે ટ્રિપલ તલાકના નામે હવે મુસ્લિમોના સામાજિક સુધારાના નામે આવી કોઈ નવી હોડ તો શરૂ થઈ રહી નથી ને? તેની પણ ચકાસણી જરૂરી છે. ભારતમાં બંધારણ સર્વોચ્ચ છે. બંધારણની સર્વોચ્ચતાને પડકારતા કોઈપણ મજહબી કાયદાઓ અથવા કોઈ રાજકીય પાર્ટી દ્વારા તેની તરફદારી શાખી શકાય નહીં. પણ આ બધું ચટ્ટાન જેવી રાજકીય ઈચ્છાશક્તિથી જ શક્ય છે.

ઉત્તરપ્રદેશ બચ્યું, ભાજપ પણ બચ્યું

રાજનીતિનું હિંદુકરણ કરી દેશ બચાવવોનો મોકો

ઉત્તરપ્રદેશ બચ્યું, ભાજપ પણ બચ્યું

-         પ્રસન્ન શાસ્ત્રી

ઉત્તરપ્રદેશમાં મુસ્લિમોની 19.2 ટકા જેટલી વસ્તી છે. એટલે કે ઉત્તરપ્રદેશમાં 23 કરોડની કુલ વસ્તીમાંથી 3.84 કરોડ મુસ્લિમો છે. આખા ભારતમાં લગભગ વીસ કરોડ જેટલા મુસ્લિમો છે. ભારતમાં સૌથી વધારે મુસ્લિમોની વસ્તી (ટકાવારી નહીં) ઉત્તરપ્રદેશમાં છે. ઉત્તરપ્રદેશની 80 લોકસભા બેઠકો હોવાને કારણે દિલ્હીની ગાદીનો રસ્તો અહીંથી પસાર થાય છે. તેને કારણે ઉત્તરપ્રદેશ જાતિગત રાજકારણની સાથોસાથ મુસ્લિમ વોટના સોદાગરો માટેનો પણ મોટો રાજકીય અખાડો છે.

ખાસ કરીને 1989માં રામજન્મભૂમિ આંદોલનને કારણે ઉત્તરપ્રદેશમાં રાજનીતિનું હિંદુકરણ શરૂ થવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ હતી. તેની સાથે દેશની રાજનીતિનું હિંદુકરણ પણ થઈ રહ્યું હતું. પરંતુ કમંડલની કાટ તરીકે મંડલ રાજનીતિનું કાર્ડ ખેલવામાં આવ્યું હતું. જેને કારણે જાતિગત રીતે સંવેદનશીલ યુપી મુસ્લિમ વોટના સોદાગરો માટે રાજકીય કુશ્તીનો મોટો અખાડો બની ગયો હતો. તેની સાથે યાદવ અને મુસ્લિમ સમીકરણોના આધારે સમાજવાદી પાર્ટી અને દલિત વોટરોનો જનાધાર ધરાવતી બીએસપી પણ ઉત્તરપ્રદેશમાં છેલ્લા સત્યાવીસ વર્ષમાં એક પછી એક સત્તામાં આવતા રહ્યા છે. જો કે તેમાં 2007માં બીએસપીને અને 2012માં સમાજવાદી પાર્ટીને પૂર્ણ બહુમતી ધરાવતી સરકાર બનાવવાનો મોકો મળ્યો હતો. ફરી એકવાર યુપીનો હિંદુ સમાજવાદી પાર્ટી-કોંગ્રેસ અને બીએસપી સામે જીત્યો છે. ફરી એકવાર ભાજપને 2017ની વિધાનસભામાં જીતાડીને યુપીના હિંદુઓએ રાજનીતિના હિંદુકરણનો અને રાષ્ટ્રવાદને મજબૂત બનાવવાનો મોકો આપ્યો છે.

પરંતુ આ 27 વર્ષના સમયગાળામાં ઉત્તરપ્રદેશની રાજનીતિમાં ખતરનાક વળાંકો આવ્યા છે. અહીં મુસ્લિમ તુષ્ટિકરણનો રાજકીય દાંવપેચ દેશની રાજનીતિના રાષ્ટ્રવાદીકરણ અને હિંદુકરણને રોકવાનો હતો. જેને કારણે માત્ર 19.2 ટકા વસ્તી ધરાવતા ઉત્તરપ્રદેશમાં રાજ ભલે માયાવતી કરે, પણ અસલી સત્તા મુસ્લિમ મળતિયાઓ ભોગવતા. સમાજવાદી પાર્ટીના રાજમાં પહેલા મુલ્લા મુલાયમસિંહ અને બાદમાં તેમના પુત્ર અખિલેશ યાદવનું તો માત્ર નામ રહેતું, બાકી અસલી સત્તાનું કેન્દ્ર સમાજવાદી પાર્ટીનો મુસ્લિમ ચહેરો અને ભૂતકાળમાં ભારતમાતાને ડાકણ કહેનાર આઝમખાનની આસપાસ સ્થિર થતું હતું.

ઉત્તરપ્રદેશના ખાસ વિસ્તારો મુસ્લિમ કટ્ટરપંથીઓ અને આતંકવાદીઓનો ગઢ બનતા ગયા છે. યુપીની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં કાકોરી પોલીસ સ્ટેશનની હદમાં લખનૌ ખાતે સૈફુલ્લાહ નામના આઈએસઆઈએસના એક આતંકવાદીને યુપી એટીએસે ઠાર કર્યો હતો. એટલે કે યુપીમાં પાકિસ્તાનની ખુરાફાતી ગુપ્તચર સંસ્થા આઈએસઆઈથી માંડીને બર્બર આતંકી સંગઠન આઈએસઆઈએસ સુધીના આતંકવાદી સંગઠનો લખનૌની ગાદીનો ભોગ કરનારા મુખ્યપ્રધાનોના નાક નીચે ફળતા-ફૂલતા રહ્યા છે. દાવા તો ત્યાં સુધીના થઈ રહ્યા છે કે કાનપુર રેલવે અકસ્માતમાં એકસોથી વધુ લોકોના જીવ ગયા અને તેની પાછળ પાકિસ્તાની ગુપ્તચર સંસ્થા આઈએસઆઈનું ષડયંત્ર છે. આ સિવાય મુઝફ્ફરનગર હુલ્લડોના મૂળમાં જઈએ તો મુસ્લિમ ગુંડાઓની દાદાગીરી સામે જાટ અને હિંદુઓનો આક્રોશ જવાબ બનીને ઉભો હતો.

અખલાક નામનો મુસ્લિમ ગૌમાંસ રાંધીને ખાતો હોય તેવા ફોરેન્સિક રિપોર્ટની ચર્ચા છે. પરંતુ અખલાકના ઘરમાં ગૌમાંસ નહીં હોવાના દાવાઓ થતા રહ્યા છે. યુપીના તત્કાલિન મુખ્યપ્રધાન અખિલેશ યાદવ શહીદોના પરિવારોને તો ગળે લગાડીને માતબાર સહાય આપવામાં માનતા ન હતા. પરંતુ અખલાકના પરિવારને સ્પેશ્યલ વિમાન દ્વારા લખનૌ બોલાવીને અખિલેશ યાદવે લાખો રૂપિયાનું વળતર આપ્યું હતું. આખો મામલો હિંદુઓની આસ્થાની અવગણના કરીને મુસ્લિમ વોટબેંકની રાજનીતિ કરવાનો હતો.

કેરાનાના કાશ્મીર બનવાની ભીતિના પોકારો વચ્ચે અહીંથી હિંદુઓના પલાયનના મામલાને તત્કાલિન અખિલેશ યાદવની સરકાર અને મીડિયાએ પુરી તાકાતથી કર્યો હતો. છેલ્લે કેરાનામાંથી હિંદુઓના પલાયનનો દાવો કરનારા ભાજપના સાંસદ હુકુમસિંહે પણ પોતાના નિવેદનને ફેરવી તોળવું પડયું હતુ. પરંતુ કદાચ રજૂ કરવામાં આવેલા સરનામામાં તથ્યાત્મક ભૂલ હોય, તો પણ કેરાનામાંથી હિંદુઓનું પલાયન એક હકીકત છે. આવી જ સ્થિતિ યુપીમાં ઘણાં મુસ્લિમ પોકેટ્સની આસપાસ પ્રવર્તી રહી છે. તો આઝમગઢ પહેલા અંધારીઆલમની સાથેના સંપર્કોને કારણે બદનામ હતું અને બાદમાં આતંકવાદી નેટવર્કને કારણે વધુ બદનામ થયું છે. પરંતુ હિંદુઓના ભોગે કોંગ્રેસ, સમાજવાદી પાર્ટી, બીએસપી સહીતના રાજકીય પક્ષોએ મુસ્લિમોના તુષ્ટિકરણની નીતિ અપનાવીને તેને છાવરવાનું ચાલુ જ રાખ્યું હતું.

છાશવારે ભારતના બંધારણ અને ધર્મનિરપેક્ષતાની દુહાઈ આપનારા આવા રાજકીય પક્ષોએ મુસ્લિમોને વિશેષાધિકારો આપવાની તરફદારી જ કરી છે. દેશમાં તો મુસ્લિમો લઘુમતી હોવાના કારણે વિશેષાધિકારો તો ભોગવી જ રહ્યા છે. પરંતુ ઉત્તરપ્રદેશમાં હિંદુને સેકન્ડ ક્લાસ પણ નહીં, થર્ડ ક્લાસ સિટિઝન બનાવીને મુસ્લિમોને વીવીઆઈપી સગવડો સાથેના વિશેષાધિકારો આપવામાં આવ્યા છે. મુસ્લિમો માટે અલગ લઘુમતી મંત્રાલય, મુસ્લિમ મહિલાઓ-યુવાનો માટે અલગ નાણાંકીય જોગવાઈ અને મન ફાવે ત્યારે દાદાગીરી ઉધમ મચાવવાની ખુલ્લી છૂટ જેવા ઘોષિત-અઘોષિત વિશેષાધિકારો યુપીની બિનભાજપી સરકારોએ મોટા પ્રમાણમાં આપ્યા છે. પરંતુ આ વખતે કોંગ્રેસ, સમાજવાદી પાર્ટી અને બહુજન સમાજ પાર્ટીની બાજી પલટાઈ ચુકી છે. આ બાજી કોઈએ પલટી હોય, તો યુપીમાં મુસ્લિમ તુષ્ટિકરણની રાજનીતિથી ત્રસ્ત બનેલા હિંદુઓએ પલટાવી છે.

દેશના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને જ્યારે ચૂંટણીસભામાં કહેવું પડે કે કબ્રસ્તાન માટે જમીન આપો, તો સ્મશાન પણ બનાવો. રમઝાનમા વીજળી આપો, તો દિવાળીમાં પણ વીજળી આપો. વડાપ્રધાનના આ નિવેદન બાદ યોજાયેલી ચાર તબક્કાના મતદાનમાં વડાપ્રધાન મોદીના નિવેદનના વિશ્વાસે ભાજપને અભૂતપૂર્વ સફળતા મળી હતી 194 જેટલી બેઠકોમાંથી 2012માં ભાજપને માત્ર 21 બેઠકો મળી શકી હતી. પરંતુ 2017માં ભાજપને અહીંથી 133 બેઠકો પર જીત પ્રાપ્ત થઈ છે.

દલિતોના હિત માટેની પાર્ટી હોવાનો દાવો કરનારી બહુજન સમાજ પાર્ટીએ ઉત્તરપ્રદેશની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ 98 મુસ્લિમ ઉમેદવારો ઉતાર્યા હતા. દલિત પાર્ટી હોવાનો દાવો કરતી બીએસપીના ઉમેદવારોની આ યાદીમાં દલિત ઉમેદવારોની સંખ્યા ઘણી ઓછી હતી. તો મુસ્લિમ વોટબેંક પર લાળ ટપકાવતા સમાજવાદી પાર્ટી અને કોંગ્રેસે જોડાણ કરીને મુસ્લિમો ઉમેદવારોને મોટાપ્રમાણમાં મેદાનમાં ઉતાર્યા હતા. આ રાજકીય પાર્ટીઓનું કદાચ માનવું હશે કે યુપીમાં મુસ્લિમ વોટો જેને વધારે મળે તેને જીત મળી જશે. ખૈર પરિણામો બિલકુલ વિપરીત આવ્યા છે. એકપણ મુસ્લિમ ઉમેદવાર નહીં ઉતારનારી ભાજપને અભૂતપૂર્વ 312 બેઠકો પર જીત મળી છે. જ્યારે એનડીએને 325 બેઠકો પ્રાપ્ત થઈ છે.

2017માં ઉત્તરપ્રદેશ વિધાનસભામાં મુસ્લિમોના પ્રતિનિધિત્વની વાત કરીએ તો તે 2012માં 17.1 ટકથી ઘટીને સીધું 5.9 ટકા પર આવી ગયું છે. આ પહેલા 1992ના બાબરી મુદ્દે કરવામાં આવેલા હુલ્લડો બાદ 1993માં ઉત્તરપ્રદેશ વિધાનસભામાં મુસ્લિમોનું પ્રતિનિધિત્વ 5.9 ટકા રહ્યં હતું. જો કે 1991માં રામજન્મભૂમિ આંદોલન વખતે ઉત્તરપ્રદેશ વિધાનસભામાં મુસ્લિમોનું પ્રતિનિધિત્વ માત્ર 4.1 ટકા હતું. 1991માં યુપીની વિધાનસભામાં સૌથી ઓછા મુસ્લિમ ધારાસભ્યો હતા. ઉત્તરપ્રદેશમાં દેશમાં સૌથી વધુ 3.84 કરોડ મુસ્લિમો છે. પરંતુ રાજ્યની કુલ વસ્તીના પ્રમાણમાં યુપીમાં મુસ્લિમોની વસ્તીની ટકાવારી આસામ, પશ્ચિમ બંગાળ અને કેરળ પછીના ક્રમાંકે આવે છે.

2017માં યુપી વિધાનસભામાં 24 મુસ્લિમ ધારાસભ્યો પહોંચી શક્યા છે. આમાના 14 મુસ્લિમ ધારાસભ્યોએ પોતાની બેઠક જાળવી રાખી છે. જેમાના છ મુસ્લિમ ધારાસભ્યો ગત ત્રણ ટર્મથી પોતાની બેઠકો પર ચૂંટાતા આવ્યા છે. જો કે 24 મુસ્લિમ ધારાસભ્યોમાં એકપણ મુસ્લિમ મહિલાનો સમાવેશ થતો નથી. 24 મુસ્લિમ ધારાસભ્યોના વિધાનસભા મતવિસ્તાર યુપીના રોહિલખંડ, અપર દોઆબ અને પૂર્વાંચલમાં આવે છે.

તો રાજ્યની 19.2 ટકા મુસ્લિમ વસ્તી સામે 2012માં યુપી વિધાનસભામાં મુસ્લિમોનું પ્રતિનિધિત્વ આઝાદી બાદ સૌથી વધારે 17.2 ટકા નોંધાયું હતું. પરંતુ 2017માં મુસ્લિમોનું વિધાનસભામાં પ્રતિનિધિત્વ એક તૃતિયાંશ જેટલું ઘટયું છે.

વર્ષ                    મુસ્લિમ                વિ.સભામાં પ્રતિનિધિત્વ  બેઠક

1951                   14.3 ટકા               9.5 ટકા                38

1957                   14.3 ટકા               8.6 ટકા                29

1962                   14.6 ટકા               7.0 ટકા                30

1967                   14.6 ટકા               5.4 ટકા                 23

1969                   15.5 ટકા               6.8 ટકા                 23

1974                   15.5 ટકા               5.9 ટકા                  24

1977                   15.5 ટકા               11.5 ટકા                 46

1980                   15.9 ટકા               11.1 ટકા                 46

1985                   15.9 ટકા               11.5 ટકા                 47

1989                   17.3 ટકા               8.9 ટકા                  30

1991                   17.3 ટકા               4.1 ટકા                   16

1993                   17.3 ટકા               5.9 ટકા                  24

1996                   17.3 ટકા               7.8 ટકા                   32

2002                  17.3 ટકા               11.7 ટકા                  46

2007                  18 ટકા                 13.9 ટકા                  46

2012                   19.3 ટકા               17.1 ટકા                  67

2017                   19.3 ટકા               5.9 ટકા                  24

ઉત્તરપ્રદેશ વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં 2012માં ભાજપને માત્ર 47 બેઠકો મળી હતી. પરંતુ 2017માં ભાજપને છ ગણી વધુ એટલે કે 312 બેઠકો પ્રાપ્ત થઈ છે. તો તેની સાથે જ યુપીની વિધાનસભામાં મસ્લિમ પ્રતિનિધિત્વમાં 65 ટકાનો ધરખમ ઘટાડો નોંધાયો છે અને તે 68 બેઠકો પરથી 24 બેઠકો પર સમેટાઈ ગયું છે. 2014માં લોકસભાની ચૂંટણીમાં પણ યુપીની 80 બેઠકોમાંથી એકપણ બેઠક પર મુસ્લિમ ઉમેદવાર ચૂંટાયો  ન હતો. ભાજપને લોકસભાની ચૂંટણીમાં યુપીમાં 71 બેઠકો અને અપનાદલને બે બેઠકો પ્રાપ્ત થઈ હતી..

રામલલા હમ આયેંગે મંદિર વહી બનાયેંગે- માત્ર સૂત્ર નથી, પણ હિંદુ સમાજની આસ્થાની જ્યોતિમાંથી નીકળેલી આગ છે. જ્યાં સુધી શ્રીરામજન્મભૂમિ સ્થાન પર ભવ્ય રામમંદિર નિર્માણ નહીં થાય, ત્યાં સુધી હિંદુઓની આસ્થાની આગ પ્રજ્વલિત રહેવાની છે. આ સિવાય ટ્રિપલ તલાક જેવા અમાનવીય ઢકોસલાને ભારતના બંધારણની ભાવના પ્રમાણે હટાવવાની કાર્યવાહી આગળ વધારવી જોઈએ. ટ્રિપલ તલાકનો મામલો ભલે સમાન નાગરીક ધારા સાથે સંકળાયેલો ન હોય. પરંતુ સમાન નાગરીક ધારાનો રસ્તો ચોક્કસપણે ટ્રિપલ તલાક જેવી અમાનવીય પરંપરા સામે બંધારણીય કાર્યવાહીમાંથી જ બનવાનો છે. તો રાજનીતિના હિંદુકરણથી રાષ્ટ્રવાદ વધુ મજબૂત બનશે અને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ભાગલાવાદી-આતંકવાદીઓના ખાત્મા માટે જરૂરી નૈતિક-રાજકીય બળ ઉભું થશે. તેની સાથે જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી કલમ-370ને રદ્દ કરવાનો માર્ગ પણ આગળ વધશે. ધર્મનિરપેક્ષતાના નામે દેશની રાજનીતિનું કોમવાદીકરણ થયું છે. પરંતુ યુપીની જીત ભારતની રાજનીતિનું હિંદુકરણ કરીને રાષ્ટ્રવાદને મજબૂત કરવાની અનેરી તક છે. વિધાનસભા ચૂંટણીના પરિણામોમાં ઉત્તરપ્રદેશ મુલ્લાવાદી વોટબેંકની રાજનીતિમાંથી તો બચી ગયું છે. ભાજપ પણ દિલ્હી, બિહારની કારમી હાર બાદ આસામ પેટર્ન પર ફરી યુપીમાં જ્વલંત જીતના સહારે બચી ગયું છે. હવે દેશને અને દેશના હિંદુ સમાજને બચાવવા માટે રાષ્ટ્રવાદી દ્રષ્ટિકોણ સાથે આગળ વધવાનો સમય પાકી ગયો છે.

પાકિસ્તાનના આતંકના ખેલથી અજાણ નથી અમેરિકા, ડ્રોન હુમલામાં 12 વર્ષમાં 2810 આતંકીનો ખાત્મો

પોતાને આતંકથી ત્રસ્ત ગણાવતા પાકિસ્તાન પર અમેરિકા 2004થી ડ્રોન હુમલા કરી રહ્યું છે. બીજી માર્ચે ટ્રમ્પના કાર્યકાળમાં પાકિસ્તાનમાં પહેલા ડ્રોન હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. મે-2016 બાદ અમેરિકા દ્વારા કરાયેલો ડ્રોન હુમલો સ્પષ્ટ નિર્દેશ કરે છે કે પાકિસ્તાનમાં આતંકવાદી નેટવર્ક બેરોકટોક ચાલી રહ્યું છે અને તેની પ્રતીતી અમેરિકાને છેલ્લા બાર વર્ષથી છે.... 

પાકિસ્તાન દ્વારા અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાન અને અલકાયદાના આતંકી ગઠબંધનને ખુલ્લી મદદ કરાઈ છે. 1996માં અફઘાનિસ્તાન પર તાલિબાનોના કબજા બાદ આતંકી સંગઠની સરકારને મંજૂરી આપનારો પહેલો દેશ પાકિસ્તાન હતો. પરંતુ 2001માં અમેરિકાના વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પરના હુમલામાં અલકાયદાની સંડોવણી બાદ અમેરિકાના તત્કાલિન બુશ વહીવટી તંત્ર દ્વારા અફઘાનિસ્તાન ખાતે વોર ઓન ટેરર શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ અમેરિકાને માત્ર બે વર્ષમાં ખ્યાલ આવી ચુક્યો હતો કે અફઘાનિસ્તાન ખાતેના આતંકવાદી નેટવર્કનું સંચાલન પાકિસ્તાન દ્વારા થઈ રહ્યું છે અને પાકિસ્તાનમાં નાટો અને અમેરિકાની સેના સામે લડી રહેલા આતંકવાદીઓને આશ્રય મળે છે. જેને કારણે અમેરિકાએ 2005થી પાકિસ્તાન પર ડ્રોન હુમલા કરવાના શરૂ કર્યા હતા. એક નજર કરીએ પાકિસ્તાનની સરહદમાં આતંકવાદીઓ પર ઝળુંબતા મોત પર.. 

પાકિસ્તાન દ્વારા 2005માં કરાયેલા એક ડ્રોન હુમલામાં એકનું મોત નીપજ્યું હતું. જ્યારે 2006માં અમેરિકાના ડ્રોન પાકિસ્તાની સરહદમાં બિલકુલ ખામોશ રહ્યા હતા. પરંતુ 2007માં પાકિસ્તાન ખાતે અમેરિકાએ કરેલા એક ડ્રોન હુમલામાં વીસ આતંકીઓના મોત નીપજ્યા અને પંદર આતંકવાદીઓ ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. 

જો કે 2008થી પાકિસ્તાનમાં અમેરિકાના ડ્રોન હુમલામાં ધરખમ વધારો થયો હતો. 2008માં પાકિસ્તાન ખાતે 19 ડ્રોન હુમલામાં 156 આતંકીઓને માર્યા ગયા હતા અને 17 ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. 2009માં પાકિસ્તાન ખાતેના 46 ડ્રોન હુમલામાં 536 આતંકીઓના મોત નીપજ્યા હતા અને 75 ઘાયલ થયા હતા. જ્યારે 2010માં અમેરિકાએ સૌથી વધુ 90 ડ્રોન હુમલા કર્યા હતા અને તેમા 831 આતંકીઓને મોતને ઘાટ ઉતાર્યા હતા. આ હુમલામાં 85થી વધુ ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. 2011માં પાકિસ્તાન ખાતે 59 ડ્રોન હુમલા કરાયા હતા અને તેમા 548ના મોત નીપજ્યા હતા.. જ્યારે 52 ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. તો 2012મં પાકિસ્તાન ખાતે 46 ડ્રોન સ્ટ્રાઈકમાં 344 આતંકીઓ ઢેર કરાયા અને 37 ઘાયલ થયા હતા. 2012માં કરવામાં આવેલા 24 ડ્રોન હુમલામાં 158 આતંકીઓ માર્યા ગયા અને 29 ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. 

2013માં અમેરિકાએ પાકિસ્તાન ખાતે 24 ડ્રોન હુમલામાં 158ને મોતને ઘાટ ઉતાર્યા અને તેમા 29 આતંકીઓ ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. તો 2014માં 19 ડ્રોન સ્ટ્રાઈકમાં અમેરિકાએ પાકિસ્તાન ખાતે 122 આતંકીઓને મોતને ઘાટ ઉતાર્યા અને તેમા 26 ઘાયલ થયા હતા. જ્યારે 2016માં માત્ર ત્રણ ડ્રોન એટેક પાકિસ્તાન ખાતે કરાયા હતા અને તેમા સાત આતંકીઓ માર્યા ગયા અને એક ઈજાગ્રસ્ત થયો હતો. બાદમાં લાંબી ખામોશી બાદ 2 માર્ચે ફરી એકવાર ડ્રોન પાકિસ્તાની સરહદમાં ત્રાટક્યું અને આ હુમલામાં બે આતંકીઓના મોત નીપજ્યા હતા. 2005થી 2017 સુધીમાં પાકિસ્તાન ખાતે કુલ 323 જેટલા ડ્રોન એટેક કર્યા છે. અમેરિકા દ્વારા પાકિસ્તાન ખાતેના આતંકી ઠેકાણાઓમાં કરાયેલા હુમલામાં 2810 આંતકીઓ માર્યા ગયા હોવાનો દાવો કરાયો છે.. જ્યારે આ ડ્રોન હુમલાઓમાં 355થી વધુ ઈજાગ્રસ્ત થયા છે. 

ઓબામાના કાર્યકાળમાં 2016માં કરવામાં આવેલી ડ્રોન સ્ટ્રાઈકમાં તાલિબાનોના નેતા મુલ્લા અખ્તર મંસૂરને ઠાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ સિવાય અલકાયદા અને તાલિબાનોના નેટવર્કની કમર તોડવા માટે પાકિસ્તાનના વજીરિસ્તાન, ફાટા જેવા ડૂરાન્ડ લાઈની પેલે પારના વિસ્તારોમાં ડ્રોન એટેક અમેરિકાને ખાસા મદદરૂપ થયા છે. પરંતુ બ્યૂરો ઓફ ઈન્વેસ્ટિગેશન જર્નાલિજમ પ્રમાણે અમેરિકા દ્વારા જાન્યુઆરી-2004થી થઈ રહેલા ચારસોથી વધુ ડ્રોન હુમલાઓમાં ઘણાં નિર્દોષ લોકોના પણ જીવ ગયા છે. 

મુલ્લા અખ્તર મંસૂરના મોત બાદ અફઘાનિસ્તાનમાં કથિત શાંતિ પ્રક્રિયા ઘોંચમાં પડવાના નામે રશિયા અને ચીને પાકિસ્તાનની તરફદારી કરી હતી. છેલ્લા લગભગ દશ માસથી પાકિસ્તાનમાં અમેરિકાના ડ્રોન હુમલા બંધ હતા. પરંતુ બીજી માર્ચે ફરી એક વાર પાકિસ્તાનમાં બાઈક દ્વારા કુર્રમ એજન્સીમાં પ્રવેશી રહેલા તાલિબાની કમાન્ડર અને તેના સાથીદારને ડ્રોન સ્ટ્રાઈક દ્વારા મોતને ઘાટ ઉતારવામાં આવ્યા છે. 

ISISના ખાત્માને પ્રાથમિકતામાં અફઘાનિસ્તાન નહીં ભૂલવાની ટ્રમ્પને સલાહ

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અમેરિકાની સંસદના સંયુક્ત સત્રમાં પોતાના ભાષણમાં રેડિકલ ઈસ્લામિક ટેરરીજમ શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો. તેમણે રેડિકલ ઈસ્લામિસ્ટ ટેરરીજમ શબ્દ વાપર્યો નથી. તેથી વિશ્લેષકો માની રહ્યા છે કે ટ્રમ્પ આતંકવાદને મજહબી માન્યતાઓ સાથે સ્પષ્ટપણે સાંકળી રહ્યા છે. આ ભાષણ બાદ અમેરિકાના સેનેટર જોન મેક્કેને રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને સલાહ આપી છે કે દેશમાં અરાજકતાનો માહોલ પેદા થાય તેના પહેલા સ્પષ્ટ યોજના સાથે અફઘાનિસ્તાન મામલે ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. 

રાષ્ટ્રપ્રમુખ બન્યા બાદ ટ્રમ્પે રેડિકલ ઈસ્લામિક ટેરરિજમની વાત કરી અને આઈસના ખાત્માનો સંકલ્પ પણ વ્યક્ત કર્યો છે.. પરંતુ અફઘાનિસ્તાન મામલે તેમણે સમજાય નહીં તેવી ચુપકીદી સેવી છે. જેને કારણે આગામી નીતિ સંદર્ભે અમેરિકાના અગ્રણી વિશ્લેષકો આશ્ચર્યમાં ગરકાવ થયા છે. 

અમેરિકાના સેનેટર જોન મેક્કેને કહ્યુ છે કે રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પ અને તેમના વહીવટી તંત્રે આઈએસ સામેની લડાઈ જેવી જ ઉતાવળ સાથે અફઘાનિસ્તાનના મામલે કામ કરવું પડશે. નહીંતર આ મડાગાંઠ એક વ્યૂહાત્મક નિષ્ફળતા સાબિત થશે. આપણે ભૂલ કરવી જોઈએ નહીં.. અફઘાનિસ્તાન નીડરતાપૂર્વક પોતાના દેશને સમાન શત્રુથી બચાવવા માટે લડી રહ્યું છે. 9/11નો હુમલો કરનારા આતંકવાદી દુશ્મનો સામે અમેરિકા હજીપણ અફઘાનિસ્તાનમાં લડી રહ્યું છે તેને આપણે નિશ્ચિતપણે સ્વીકારવું પડશે. 

પહેલી માર્ચે કાબુલ ખાતે બેવડા આતંકી હુમલાની જવાબદારી તાલિબાને લીધી હતી. ત્યાર બાદ મેક્કનની અફઘાનિસ્તાનની સ્થિતિ સંદર્ભે ચિંતા વ્યક્ત કરતી સૂચક ટીપ્પણી આવી છે. યુનાઈટેડ નેશન્સ મિશન ઈન અફઘાનિસ્તાનના અહેવાલ મુજબ અહીં 2016માં 11 હજાર 418 નાગરિકોને નુકસાન થયું છે. જેમા 3498 લોકોના મોત નીપજ્યા છે અને 7920 લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા છે. 2015 કરતા 2016માં અફઘાનિસ્તાન ખાતે ખુવારીના આંકડામાં ત્રણ ટકાનો ઉછાળો નોંધાયો છે. 

અમેરિકન સેનેટની પેનલ સમક્ષ અફઘાનિસ્તાન ખાતેના સૈન્ય કમાન્ડર જનરલ જોન નિકોલસને ટ્રમ્પ વહીવટી તંત્ર પાસેથી વધુ ફોર્સની માગણી કરી છે. જનરલ નિકોલસન પ્રમાણે અફઘાન ફોર્સિસને તાલીમ આપવા માટે અને નાટો-અમેરિકાની સેનાના સૈનિકોની અદલા-બદલી કરવાની જરૂર છે. અમેરિકાની સેનાના અફઘાનિસ્તાન ખાતેના કમાન્ડરે અફઘાનિસ્તાનમાં પ્રવર્તી રહેલી સ્થિતિને મડાગાંઠ સમાન ગણાવી છે અને તેમણે સ્વીકાર્યું પણ છે કે તાજેતરના વર્ષોમાં તાલિબાનોએ અફઘાનિસ્તાનમાં કેટલાક વિસ્તારો પર નિયંત્રણ પણ સ્થાપિત કર્યું છે. 

સ્પેશયલ ઈન્સ્પેક્ટર જનરલ ફોર અફઘાન રિકન્સ્ટ્રક્શન ઓફિસ દ્વારા વર્ષના શરૂઆતમાં સોંપવામાં આવેલા રિપોર્ટમાં અમેરિકા સમર્થિત અફઘાન સરકારના નિયંત્રણમાં રહેલા વિસ્તારમાં મોટો ઘટાડો થયો હોવાનું જણાવાયું છે. તો તાલિબાન અને આઈએસ સહીતના અન્ય આતંકી જૂથોના વર્ચસ્વ હેઠળના વિસ્તારોમાં વધારો થયો છે. આ અહેવાલમાં ચિંતા ઉપજાવનારી સ્થિતિ રજૂ કરતા કહેવામાં આવ્યું છે  2016માં અફઘાન સરકારના નિયંત્રણમાં દેશનો 57.2 ટકા વિસ્તાર છે. 2016માં અફઘાન સરકારના નિયંત્રણ હેઠળના વિસ્તારમાં 6.3 ટકા જેટલો ઘટાડો નોંધાયો છે. અન્ય અહેવાલો મુજબ કુંદૂજ અને હેલમંડ જેવા મહત્વપૂર્ણ જિલ્લાઓ સહીતના સાત અફઘાની જિલ્લાઓ પર તાલિબાનોનું નિયંત્રણ છે. જનરલ નિકોલસને અફઘાનિસ્તાન ખાતે તાલિબાનોને રશિયાના સમર્થનનો આરોપ પણ લગાવ્યો છે. 

હાલ અફઘાનિસ્તાનમાં નાટો સેનાઓના 13 હજારથી વધુ સૈનિકો છે. તેમાથી મોટાભાગના અમેરિકન સૈનિકો છે. મહત્વપૂર્ણ છેકે મૂળ યોજના પ્રમાણે અમેરિકાના સૈનિકો 2014માં અફઘાનિસ્તાનમાંથી સંપૂર્ણપણે હટી જવાના હતા. ટ્રમ્પે પણ જાહેરમાં અફઘાનિસ્તાનમાંથી અમેરિકન સેનાઓની સંપૂર્ણપણે વાપસીની તરફદારી કરી છે. પરંતુ હવે જનરલ નિકોલસને અમેરિકામાં વધુ સૈનિકોની માગણી કરી છે. અફઘાનિસ્તાન સંદર્ભે નીતિમાં અસ્પષ્ટતા દેખાઈ રહી છે. ટ્રમ્પની ચુપકીદી અને જે પણ કંઈ થોડાઘણા વિચારો વ્યક્ત કરવામાં આવ્યા છે. તેમા ઘણો વિરોધાભાસ દેખાઈ રહ્યો છે. અફઘાનિસ્તાન ખાતે સુરક્ષા પરિદ્રશ્યમાં ચિંતા ઉપજાવનારું એક પરિમાણ અહીં વધી રહેલી આઈએસની હાજરી છે. તાજેતરમાં થયેલા ઘણાં હુમલાની જવાબદારી આઈએસ દ્વારા લેવામાં આવી છે. મહત્વપૂર્ણ છે કે જ્યારે ટ્રમ્પ આઈએસના ખાત્માની વાત કરતા હોય.. ત્યારે અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાન સરહદે અસ્તિત્વ ધરાવતા આ આતંકી જૂથની અવગણના કરી શકે તેમ નથી. તેથી આગામી સમયમાં ટ્રમ્પે અફઘાનિસ્તાન મામલે પોતાની ચુપકીદી તોડવાની ફરજ પડશે. 

અફઘાનિસ્તાનમાં પાકિસ્તાનનો આતંકવાદી દોરીસંચાર

અફઘાનિસ્તાનમાં આતંકવાદીઓને પાકિસ્તાન દ્વારા મદદ મળવા અને પાકિસ્તાનના આતંકવાદી જૂથો દ્વારા ઉભા થયેલા ખતરાને મામલે અમેરિકાની સેના, કોંગ્રેસના સેનેટર અને થિંક ટેંકો તરફથી ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી છે. જેને કારણે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તરફ આતંકવાદીઓને સમર્થન મામલે પાકિસ્તાન સામે પગલાં ભરવા માટે આશા રાખવામાં આવે છે. 

પાકિસ્તાની સેનાના રાદ-ઉલ-ફસાદના નામ શરૂ કરવામાં આવેલા આતંકવાદી વિરોધી સૈન્ય અભિયાનોને અધકચરો પ્રયાસ માનવામાં આવે છે. અમેરિકાના સંરક્ષણ પ્રધાન જેમ્સ મેટિસે પાકિસ્તાની સેનાના જનરલ કમર જાવેદ બાજવા સાથે વીસ મિનિટ લાંબી ટેલિફોનિક વાતચીત કરી છે. મેટ્ટિસે આતંકવાદને ડામવા માટે પાકિસ્તાની સેનાની ભૂમિકાને સમર્થન આપ્યું છે. પરંતુ અફઘાનિસ્તાન ખાતે અમેરિકાની સેનાના કમાન્ડર જનરલ જોન નિકલ્સને કહ્યુ છે કે અમેરિકાની આતંકવાદી સંગઠનોની યાદીમાં સામેલ 98 જૂથોમાંથી વીસ ગ્રુપ્સ અને ત્રણ હિંસક, કટ્ટરપંથી જૂથો અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાનમાં સક્રિય છે. જનરલ નિકોલ્સને આને હિંસક અને આતંકવાદી ગ્રુપ્સનો દુનિયાભરમાં સૌથી મોટો જમાવડો ગણાવ્યો છે. 

અમેરિકાની સેનેટની પેનલ સમક્ષ જનરલ નિકોલ્સને પાકિસ્તાન સાથેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોની સંપૂર્ણ સમીક્ષા કરવાની દલીલ રજૂ કરી છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે તાલિબાનો અને હક્કાની નેટવર્ક માટે પાકિસ્તાનમાં સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાનો છે અને તેને કારણે તેમની અસર ઓછી કરવામાં અડચણો છે. પાકિસ્તાન ખાતેના સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાનોને કારણે અમેરિકા માટે માનવીય ખુવારી, સમય અને નાણાંની પણ બરબાદી થઈ રહી છે. જનરલ નિકોલ્સન જેવી જ ચિંતા રિપબ્લિકન સેનેટર જોન મેક્કેન અને ડેમોક્રેટ સેનેટર જેક રીડે વ્યક્ત કરી છે. 

રિપબ્લિકન સેનેટર જોન મેક્કેને સ્પષ્ટપણે જણાવ્યુ છે કે અફઘાનિસ્તાનમાં સફળતા માટે પાકિસ્તાન સાથેના અમેરિકાના સંબંધોની નિખાલસ આકરણી કરવાની જરૂર છે. પાકિસ્તાનમાં ઘણાં બધાં આતંકવાદી સંગઠનો સક્રિય છે અને તેઓ પાડોશી દેશો અને અમેરિકાના સૈનિકોને નિશાન બનાવે છે. આપણા દુશ્મનોને પાકિસ્તાનમાં સુરક્ષિત શરણસ્થાનો મળશે... તો અફઘાનિસ્તાનમાં અમેરિકાનું મિશન અશક્ય નહીં.. તો મુશ્કેલ ચોક્કસ બનશે. આ આતંકી અભ્યારણો ચોક્કસપણે નષ્ટ થવા જોઈએ. 

ડેમોક્રેટ સેનેટર જેક રીડે પણ સૂરમાં સૂર પુરાવતા કહ્યુ છે કે જો અમેરિકા અને અફઘાનિસ્તાનમાં જરૂરી સ્તરની સુરક્ષા સ્થાપિત કરવી હશે... તો અફઘાનિસ્તાન ખાતે સક્રિય આતંકવાદી જૂથોને પાકિસ્તાને સહાયતા કરવાનું બંધ કરવું પડશે. 

અમેરિકાના ફોરેન રિલેશન્સ કમિટીના અધ્યક્ષ એડ રોયસે કહ્યુ છેકે પાકિસ્તાને લશ્કરે તૈયબા જેવા સમૂહો પર કાર્યવાહી કરવાની સાથે આવા પરિસરોને બંધ કરવાની જરૂર છે. પાકિસ્તાન આતંકવાદી હુમલાના દોષિતોને ન્યાયના કટઘરામાં લાવી શકે નહીં.. તો તેણે આવા ગુનેગારોને હેગ કોર્ટને સોંપી દેવા જોઈએ. જેથી આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલત તેમની વિરુદ્ધ સુનાવણી કરીને ચુકાદો ફરમાવે. પાકિસ્તાન 600થી વધુ દેવબંધી મદરસાઓને બંધ કરવા બાબતે ગંભીરતાથી વિચારવાની પણ જરૂર છે. અમેરિકાની કોંગ્રેસ અને ટ્રમ્પ વહીવટી તંત્રને લાગે છે કે આવી મદરસાઓ આતંકવાદીઓના પાંગરવાના સ્થાન છે. 

સેનેટ પેનલના હિયરિંગ દરમિયાન કરવામાં આવેલી નીતિગત ભલામણોનું પાકિસ્તાનના ભૂતપૂર્વ રાજદૂત હુસૈન હક્કાની.. ચાર અમેરિકન રાષ્ટ્રપ્રમુખોના સલાહકાર અને સીઆઈએના ભૂતપૂર્વ અધિકારી બ્રુસ રીડલ.. હેરિટેજ ફાઉન્ડેશન.. હડસન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ.. મિડલ-ઈસ્ટ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ.. ન્યૂ અમેરિકા ફાઉન્ડેશન અને જ્યોર્જટાઉન યુનિવર્સિટીએ પણ સમર્થન કર્યું છે. નિષ્ણાતોએ પાકિસ્તાનની વ્યૂહાત્મક દિશા બદલવા માટે આર્થિક અને લશ્કરી સહાયતા આપવાની નીતિને મૃગજળ સમાન ગણાવીને તેને બંધ કરવાના સૂચનો કર્યા છે. 

નિષ્ણાતોનો સ્પષ્ટ મત રહ્યો છે કે અમેરિકાએ પાકિસ્તાની સેનાને મજબૂત બનાવવા માટે દશકાઓ ખર્ચી નાખ્યા છે. પરંતુ આના કારણે ભારત પાસેથી સૈન્ય શક્તિના દમ પર કાશ્મીર ખૂંચવી લેવાની મનસા ધરાવતા તત્વો જ મજબૂત બન્યા છે. તેથી ટ્રમ્પ વહીવટી તંત્રને તમામ પ્રકારના વિકલ્પો અપનાવવા માટેની સલાહ પણ વિશેષજ્ઞો દ્વારા આપવામાં આવી છે. પાકિસ્તાનનો મેજર નોન-નાટો એલાઈનો દરજ્જો રદ્દ કરવા સુધીની સલાહ ટ્રમ્પને આપવામાં આવી છે. ટ્રમ્પ આતંકવાદ સામેની લડાઈ માટે સંકલ્પબદ્ધ માનવામાં આવે છે. તેથી તેમના દ્વારા પાકિસ્તાનના આતંકવાદી નેટવર્ક સામે કાર્યવાહી કરવાની શક્યતાઓ હોવાનું પણ જાણકારોનું માનવું છે. 

ISISના ખાત્માનો રસ્તો ISIની સમાપ્તિ

આઈએસઆઈએસ કરતા આઈએસઆઈ વધુ ખતરનાક

દુનિયાભરમાં ચાલતા આતંકના ખેલમાં પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર સંસ્થા આઈએસઆઈની ઘણી મોટી ભૂમિકા છે. આઈએસઆઈને દુનિયાના સૌથી ખતરનાક ગણાતા આતંકવાદી સંગઠન આઈએસઆઈએસ કરતા પણ વધુ જોખમી માનવામાં આવે છે. 

આઈએસઆઈએસનો ખાત્મો તો જરૂરી જ છે. પરંતુ આતંકની જડમૂળથી સમાપ્તિ માટે આઈએસઆઈને ખતમ કરવું પણ જરૂરી છે. 

પાકિસ્તાન આઈએસઆઈએસના આતંકના રોદણા રડી રહ્યું છે. પરંતુ તેની ગુપ્તચર સંસ્થા આઈએસઆઈને દક્ષિણ એશિયા ખાતે આઈએસઆઈએસની સૌથી મોટી સમર્થક માનવામાં આવે છે. આઈએસઆઈ આ આતંકવાદી જૂથને વ્યૂહાત્મક અને ઈન્ટેલિજન્સ સમર્થન આપી રહી હોવાનું સિક્યુરિટી એનાલિસ્ટ ડૉ. અમરજિતસિંહ પોતાના એક બહુચર્ચિત આર્ટીકલમાં જણાવી ચુક્યા છે. તેથી ટ્રમ્પ દ્વારા આઈએસઆઈએસ સામે લડવાનો સંકલ્પ રજૂ કરાયો છે.. તેની પૂર્તિ આઈએસઆઈ સામેની કાર્યવાહી દ્વારા જ શક્ય બનવાની છે. 

પાકિસ્તાનને અફઘાનિસ્તાનમાં અમેરિકાના વોર ઓન ટેરરના શરૂ થયા બાદ મોટી આર્થિક અને સૈન્ય મદદ મળી છે. લગભગ એક અબજ ડોલર સુધીની મદદ પાકિસ્તાનને આતંકના ખાત્માના નામે મળી ચુકી છે. તેથી અફઘાનિસ્તાનમાં આતંકનો ખેલ ચલાવવો પાકિસ્તાનને અમેરિકાની મદદ મેળવવા માટે જરૂરી છે. અમેરિકાની મદદના સૌથી મોટા હિસ્સાનો ઉપયોગ આતંકની કાયનાત કાયમ કરનાર આઈએસઆઈ વાપરે છે. આવા સંજોગોમાં આઈએસઆઈની આકા પાકિસ્તાની સેના એક તરફ આતંકના ખાત્માના અભિયાનોના ડોળ કરી રહી છે અને બીજી બાજુ પાકિસ્તાનમાંથી પાડોશી દેશોમાં આતંકનો ખેલ ચલાવી રહી છે. આઈએસઆઈનો આ ખેલ દુનિયાના ઘણાં વ્યૂહરચનાકારો સામે ખુલ્લો પડી ચુક્યો છે. બલુચિસ્તાન ખાતે અમેરિકાના સૈન્ય કાફલા પર આઈએસઆઈ દ્વારા હુમલો કરાવાયો હતો અને નામ તાલિબાનોનું આપવાનો ખેલ પણ ખુલ્લો પડી ચુક્યો છે. જેને કારણે અમેરિકા અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ખાસો તણાવ પણ જોવા મળ્યો હતો. તેથી ટ્રમ્પના સત્તામાં આવતા પહેલા અમેરિકામાં પાકિસ્તાનને મદદ કરવી આગ સાથે રમત હોવા બાબતેની વિચારપ્રક્રિયાનો પ્રારંભ થઈ ચુક્યો છે. 

ઈરાકમાંથી સ્થિરતા સ્થાપિત કર્યા પહેલા અમેરિકાની સેનાએ વાપસીની ઘણી મોટી વ્યૂહાત્મક ભૂલ કરી છે. જેને કારણે આઈએસઆઈએસને આતંકનું સામ્રાજ્ય સ્થાપિત કરવાનો અવકાશ મળ્યો છે. આઈએસઆઈએસ પણ ઓસામા બિન લાદેનના આતંકી સંગઠન અલકાયદાનો એક ફાંટો છે. અલકાયદાના પાકિસ્તાની ઈન્ટેલિજન્સ એજન્સી આઈએસઆઈ સાથે સોવિયત સંઘ સામે અફઘાનિસ્તાન ખાતેના યુદ્ધ વખતથી ગાઢ સંબંધો છે. 2001ના હુમલા બાદ અલકાયદા ચીફ ઓસામા બિન લાદેનને પાકિસ્તાનમાં જ છૂપાવવામાં આવ્યો હતો. આ કામ આઈએસઆઈ દ્વારા જ કરવામાં આવ્યું હતું. જો કે એક ગુપ્ત ઓપરેશનમાં ઓસામા બિન લાદેનને અમેરિકન નેવી સીલ કમાન્ડોએ પાકિસ્તાની સૈન્ય એકેડમીથી નજીકના અંતરે એક મકાનમાં મોતને ઘાટ ઉતાર્યો હતો. 

વૈશ્વિક જેહાદની વાતો કરનારા માટે આઈએસઆઈ દ્વારા દશકાઓ જૂના વ્યૂહાત્મક સંબંધો ઉભા કરવામાં આવ્યા છે. અફઘાનિસ્તાનમાં સોવિયત સેનાઓની વાપસી બાદ તાલિબાનોને ઉભા કરવાનું કામ પાકિસ્તાની ગુપ્તચર સંસ્થા આઈએસઆઈએ દેવબંધી મદરસાઓ દ્વારા કર્યું હતું. 

તાલિબાનોને સંપૂર્ણપણે પાકિસ્તાની સેના અને આઈએસઆઈનો ટેકો હતો. અલકાયદાના ચીફ ઓસામા બિન લાદેન અને તાલિબાનોના અમીર મુલ્લા ઓમરે જ અફઘાનિસ્તાનમાં આતંકનું સામ્રાજ્ય કાયમ કર્યું હતું. ઓસામા બિન લાદેન સાથે પાકિસ્તાનના હાલના વડાપ્રધાન નવાઝ શરીફે પણ ત્રણેક વખત મુલાકાત કરી હોવાનો ખુલાસો કેટલાક પુસ્તકમાં થયો છે. ઈરાક અને સીરિયામાં આતંકનો ખેલ અને અફઘાનિસ્તાન -પાકિસ્તાનમાં ચાલી રહેલો દહેશતગર્દીનો ખેલ બિલકુલ અલગ-અલગ નથી. આવા સંજોગોમાં આઈએસઆઈની આઈએસઆઈએસ સંદર્ભે પણ મોટી ભૂમિકાઓની પ્રબળ આશંકાઓ પ્રવર્તી રહી છે. ટ્રમ્પે આઈએસઆઈએસના ખાત્માની વાત અમેરિકન સંસદમાં કરી છે. ત્યારે તેના ખાત્માના માર્ગમાં આગળ વધવા માટે આઈએસઆઈની સમાપ્તિ પણ આવે છે. ત્યારે ટ્રમ્પ વહીવટી તંત્ર પાકિસ્તાન અને તેની ગુપ્તચર સંસ્થા આઈએસઆઈની બેફામ શક્તિઓને ઘટાડવા માટે ચોક્કસપણે પગલા લેશે તેવું માનવામાં આવે છે. 

ટ્રમ્પ પાકિસ્તાનને અમેરિકાનું દોસ્ત ગણતા નથી

અમેરિકાના 45મા રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભૂતકાળમાં પાકિસ્તાનને પરમાણુ હથિયારોને કારણે અમેરિકા માટે માથાના દુખાવારૂપ દેશ ગણાવ્યો છે. તો પાકિસ્તાન અમેરિકાનું દોસ્ત નહીં હોવાનું પણ ટ્રમ્પ ભૂતકાળમાં જણાવી ચુક્યા છે. જો કે ચૂંટાયા બાદ ઈસ્લામાબાદની આતંકની નીતિને નાપસંદ કરનારા ટ્રમ્પે પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન નવાઝ શરીફ સાથે ખૂબ સારી વાતચીત કરી હતી. 

માર્ચ-2016માં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પાકિસ્તાનના પરમાણુ શસ્ત્રોને કારણે તેને અમેરિકા માટે ઘાતક દેશ ગણાવ્યો હતો. અમેરિકાની ચૂંટણી પહેલા સીએનએનને આપેલા એક ઈન્ટરવ્યૂમાં તેમણે ક્હ્યુ હતુ કે અમેરિકા માટે પાકિસ્તાન ઘણી ઘણી ઘાતક સમસ્યા છે.. કારણ કે તેમની પાસે પરમાણુ હથિયારો છે. ફોક્સ ન્યૂઝને મે-2016માં આપેલા ઈન્ટરવ્યૂમાં ટ્રમ્પે કહ્યુ હતુ કે પરમાણુ શસ્ત્રો ધરાવતા પાકિસ્તાનથી બિલકુલ બાજુમાં હોવાને કારણે તેઓ અફઘાનિસ્તાનમાં ઓછામાં ઓછા દશ હજાર સૈનિકોને રાખવાની તરફદારી કરે છે. 

2011માં અલકાયદા ચીફ ઓસામા બિન લાદેનના એબટાબાદ ખાતે ઠાર થયા બાદ જુલાઈ-2012 ટ્રમ્પે ટ્વિટ કર્યું હતું કે ઓસામા બિન લાદેનને સુરક્ષિત ઠેકાણું પુરું પાડવા બદલ પાકિસ્તાન ક્યારે અમેરિકાની માફી માંગશે? કેટલાક સાથી.. 

2016માં લાહોર ખાતે ખ્રિસ્તી સમુદાયને નિશાન બનાવીને કરાયેલા વિસ્ફોટમાં 74 લોકોના જીવ ગયા હતા. ત્યારે ટ્રમ્પે ટ્વિટ કર્યું હતું કે એકલા ઉકેલી શકીશું.. સીએનએનને આપેલા ઈન્ટરવ્યૂમાં તેમણે લાહોર બ્લાસ્ટને ખ્રિસ્તી સમુદાયને નિશાન બનાવીને કરાયેલો ભયાનક હુમલો ગણાવ્યો હતો. 

2011માં એક ભારતીય ન્યૂઝચેનલે પોતાના અહેવાલમાં જણાવ્યુ હતુ કે પાકિસ્તાન પરમાણુ હથિયારોનો નાશ કરે નહીં ત્યાં સુધી અમેરિકાની મદદ રોકવાની ટ્રમ્પે હાકલ કરી છે. ટ્રમ્પે ત્યારે પાકિસ્તાન અમેરિકાનું મિત્ર નહીં હોવાનું પણ જણાવ્યું હતું. ટ્રમ્પે એમ પણ કહ્યુ હતુ કે અમેરિકા જાણે છે કે ઘણાં અન્ય આતંકવાદીઓ પણ પાકિસ્તાનમાં છે. 

જૂન-2016માં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યુ હતુ કે પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને સોમાલિયાના મૂળના લોકો અમેરિકા માટે ખતરો છે. ત્યારે તેમણે 11 સપ્ટેમ્બર-2001ના વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પરના આતંકી હુમલાની ઘટનાનો ખાસ ઉલ્લેખ પણ કર્યો હતો. 

જો કે અમેરિકાના 45મા રાષ્ટ્રપ્રમુખ તરીકેનો પદભાર ગ્રહણ કર્યા બાદ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સાત મુસ્લિમ દેશોના નાગરિકો પર અમેરિકામાં હંગામી પ્રવેશબંધી ફરમાવી હતી. આ મુસ્લિમ દેશોના નામ હતા- સોમાલિયા, સુડાન, લીબિયા, સીરિયા, ઈરાક, યમન અને ઈરાન. જો કે તેમા પાકિસ્તાન અને સાઉદી અરેબિયાનો સમાવેશ કરાયો ન હતો. 

ચૂંટાયા બાદ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન નવાઝ શરીફ વચ્ચે વાતચીતની કેટલીક ચર્ચાઓ પાકિસ્તાની મીડિયાને ટાંકીને ચાલી હતી. જેમાં ટ્રમ્પે શરીફની ખૂબ સારી પ્રતિષ્ઠા ધરાવતા હોવાનું જણાવીને તેમને જબરદસ્ત વ્યક્તિ ગણાવ્યા હતા. ટ્રમ્પે શરીફ સાથેની વાતચીતમાં પાકિસ્તાનીઓને કથિતપણે દુનિયાના સૌથી બુદ્ધિશાળી લોકો ગણાવ્યા હતા. 

પાકિસ્તાની મીડિયાના દાવા મુજબ ટ્રમ્પે શરીફને કહ્યુ છે કે લાંબા સમયથી વિલંબિત સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે તેઓ કોઈપણ ભૂમિકા નિભાવવા માટે તૈયાર છે. શરીફે ટ્રમ્પને પાકિસ્તાન આવવા માટે આમંત્રિત કર્યા ત્યારે તેમણે કહ્યુ હતુ કે તેમને અસાધરણ દેશ.. અસાધરણ સ્થાન અને અસાધારણ લોકોને મળવાનું ગમશે. જો કે બાદમાં ટ્રમ્પની ટ્રાન્સિશન ટીમે સ્પષ્ટીકરણ આપ્યું હતું. જો કે ટ્રમ્પના શપથગ્રહણ સમારંભમાં પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન નવાઝ શરીફને કોઈ ભાવ આપવામાં આવ્યો નથી. તો પાકિસ્તાનના રાજદ્વારીઓના ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્ર સાથે સંપર્કોની કોશિશો પણ એટલી કામિયાબ રહી નથી.